4 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी: स्पर्धा परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या Current Affairs
4 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी
स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीमध्ये दैनंदिन चालू घडामोडींना विशेष महत्त्व आहे. MPSC, UPSC, SSC, रेल्वे, बँकिंग, पोलीस भरती, तलाठी, ग्रामसेवक तसेच विविध सरकारी भरती परीक्षांमध्ये राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय घडामोडींवर प्रश्न विचारले जातात. त्यामुळे 4 सप्टेंबर 2026 रोजी घडलेल्या महत्त्वाच्या घटनांची माहिती परीक्षेच्या दृष्टीने लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
1. ISRO कडून EOS-05 उपग्रहाचे यशस्वी प्रक्षेपण
4 सप्टेंबर 2026 रोजी भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था म्हणजेच ISRO ने EOS-05 हा पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह यशस्वीपणे प्रक्षेपित केला. हा उपग्रह GSLV-F17 या प्रक्षेपण वाहनाच्या मदतीने श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून प्रक्षेपित करण्यात आला.
प्रक्षेपण 4 सप्टेंबर रोजी पहाटे 2:55 वाजता झाले. सुमारे 2,367 किलो वजनाचा EOS-05 उपग्रह प्रक्षेपणानंतर Sub-Geosynchronous Transfer Orbit मध्ये यशस्वीपणे स्थापित करण्यात आला.
EOS-05 चे विशेष महत्त्व म्हणजे हा भारताचा geosynchronous orbit मधून कार्य करणारा पहिला dedicated imaging satellite ठरणार आहे. या उपग्रहातून मिळणाऱ्या प्रतिमांचा उपयोग शेती, जलसंपत्ती, पर्यावरण निरीक्षण, शहरी नियोजन, समुद्री संसाधने आणि आपत्ती व्यवस्थापन यांसारख्या क्षेत्रात होणार आहे.
परीक्षेसाठी लक्षात ठेवा:
- उपग्रह – EOS-05
- प्रक्षेपण वाहन – GSLV-F17
- प्रक्षेपण केंद्र – सतीश धवन अंतराळ केंद्र, श्रीहरिकोटा
- प्रक्षेपण तारीख – 4 सप्टेंबर 2026
2. भारत-बेल्जियम संबंधांना नवी दिशा
बेल्जियमचे पंतप्रधान Bart De Wever यांच्या भारत दौऱ्यादरम्यान भारत आणि बेल्जियममधील आर्थिक, संरक्षण, तंत्रज्ञान आणि व्यापार सहकार्याला मोठी चालना मिळाली.
भारत आणि बेल्जियमने पुढील पाच वर्षांत द्विपक्षीय व्यापार दुप्पट करण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे. सध्या दोन्ही देशांमधील व्यापार सुमारे 13 अब्ज डॉलर असल्याचे भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले. दोन्ही देशांमधील संबंधांमध्ये Trade, Technology आणि Talent या तीन ‘T’ वर विशेष भर देण्यात आला आहे.
भारत आणि बेल्जियममध्ये संरक्षण क्षेत्रातील सहकार्य वाढवण्यासाठी Letter of Intent तसेच संरक्षण उद्योगांशी संबंधित सामंजस्य करार करण्यात आले. याशिवाय सेमीकंडक्टर, हरित हायड्रोजन, बंदरे, संरक्षण, प्रगत उत्पादन, कृषी आणि अन्नप्रक्रिया यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये सहकार्य वाढवण्यावर भर देण्यात आला आहे.
मुंबईतील Bharat Diamond Bourse येथे बेल्जियमच्या पंतप्रधानांनी भारत-बेल्जियममधील हिरे व्यापाराच्या महत्त्वावर भाष्य केले. 2025-26 मध्ये दोन्ही देशांमधील gems and jewellery trade अंदाजे 3.5 अब्ज डॉलर असल्याचे सांगण्यात आले.
3. भारताच्या समुद्री मत्स्यसंपत्तीचे आर्थिक मूल्यांकन
भारताच्या Blue Economy साठी 4 सप्टेंबरची एक महत्त्वाची घडामोड म्हणजे देशाच्या समुद्री मत्स्यसंपत्तीला आर्थिक मूल्य देण्याचा प्रयत्न.
सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाने (MoSPI) समुद्री माशांच्या साठ्याचे आर्थिक मूल्यांकन करण्यासाठी एक methodological approach मांडला आहे. यामध्ये समुद्रातील मासे हे केवळ नैसर्गिक संसाधन नसून देशाच्या natural capital asset चा भाग म्हणून विचार केला जात आहे.
या पद्धतीमुळे भारताला समुद्री मत्स्यसंपत्तीची स्थिती वाढत आहे, स्थिर आहे की कमी होत आहे, याचा आर्थिक दृष्टिकोनातून अंदाज घेता येऊ शकतो.
भारत हा जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा मत्स्य उत्पादक देश असल्याचे उपलब्ध आकडेवारीत नमूद करण्यात आले आहे. मत्स्यव्यवसायामुळे देशातील मोठ्या प्रमाणावर लोकांना रोजगार व उपजीविका मिळते.
ही घडामोड Blue Economy, पर्यावरणीय अर्थशास्त्र आणि शाश्वत विकास या दृष्टीने महत्त्वाची आहे.
4. Mobile eSewa Vans उपक्रम
न्यायव्यवस्था अधिक नागरिकाभिमुख आणि तंत्रज्ञानाधारित करण्याच्या दिशेने Mobile eSewa Vans हा महत्त्वाचा उपक्रम सुरू करण्यात आला.
Supreme Court eCommittee, National Legal Services Authority (NALSA) आणि Department of Justice यांच्या सहकार्याने Mobile eSewa Vans सुरू करण्यात आले. हा उपक्रम eCourts Project चा विस्तार म्हणून पाहिला जात आहे.
या उपक्रमाचा उद्देश डिजिटल न्यायसेवा आणि कायदेशीर सेवा नागरिकांपर्यंत अधिक सहजपणे पोहोचवणे हा आहे. विशेषतः ज्या भागातील नागरिकांना न्यायालयीन व कायदेशीर सेवांपर्यंत पोहोचण्यात अडचणी येतात, त्यांच्यासाठी अशा मोबाइल सेवांचा फायदा होऊ शकतो.
परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: Mobile eSewa Vans — Supreme Court eCommittee + NALSA + Department of Justice यांच्या सहकार्याने.
5. आशियाई क्रीडा स्पर्धांसाठी भारताची तयारी
आगामी Aichi-Nagoya Asian Games 2026 च्या पार्श्वभूमीवर भारतीय खेळाडूंना जपानमधील निवासाच्या परिस्थितीशी जुळवून घेण्यासाठी विशेष तयारी करण्यात आली आहे.
Sports Authority of India ने बंगळुरू येथील कॅम्पसमध्ये container-style accommodation तयार केले आहे. जपानमधील आगामी Asian Games मध्ये पारंपरिक athletes’ village ऐवजी हॉटेल्स, cruise ship आणि temporary accommodation यांचा वापर होणार आहे. त्यामुळे भारतीय खेळाडूंना अशा वातावरणाची आधीपासून सवय व्हावी यासाठी ही व्यवस्था करण्यात आली.
Aichi-Nagoya Asian Games 2026 या स्पर्धा 19 सप्टेंबर ते 4 ऑक्टोबर 2026 या कालावधीत होणार आहेत.
6. UN चा जगाच्या नकाशासंदर्भातील महत्त्वाचा निर्णय
4 सप्टेंबर 2026 रोजी संयुक्त राष्ट्र महासभेने जगाच्या नकाशामध्ये खंडांचे वास्तविक आकार अधिक अचूकपणे दाखवण्यासंदर्भातील आफ्रिकेच्या नेतृत्वाखालील ठरावाला समर्थन दिले.
यामध्ये Equal Earth projection सारख्या नकाशा पद्धतींचा वापर करण्यास प्रोत्साहन देण्यात आले आहे. पारंपरिक Mercator projection मुळे आफ्रिकेसारख्या काही प्रदेशांचा आकार प्रत्यक्षापेक्षा वेगळा दिसतो. त्यामुळे नकाशांमध्ये भौगोलिक आकार अधिक वास्तववादी पद्धतीने दाखवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.
ही घडामोड भूगोलाच्या विद्यार्थ्यांसाठी तसेच UPSC आणि MPSC परीक्षांसाठी विशेष महत्त्वाची आहे.
7. भारतीय शेअर बाजारातील स्थिती
4 सप्टेंबर रोजी भारतीय शेअर बाजारात सलग चार दिवसांच्या घसरणीनंतर काहीशी सुधारणा दिसून आली. Nifty 50 सुमारे 0.1% वाढून 23,897.7 वर बंद झाला, तर Sensex 0.48% वाढून 76,515.43 वर पोहोचला.
मात्र आठवड्याच्या आधारावर दोन्ही निर्देशांक घसरले. कच्च्या तेलाच्या वाढलेल्या किमती आणि जागतिक आर्थिक अनिश्चिततेचा बाजाराच्या भावनेवर परिणाम झाला.
स्पर्धा परीक्षांच्या अर्थव्यवस्था विभागासाठी Sensex, Nifty, crude oil prices आणि global markets यांसारख्या घटकांकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे.
8. भारत-बेल्जियममध्ये सागरी सहकार्य वाढणार
भारत आणि बेल्जियमने maritime cooperation अधिक मजबूत करण्यावर सहमती दर्शवली आहे. बेल्जियमच्या maritime आणि port sector मधील प्रतिनिधींचे एक शिष्टमंडळ पुढील वर्षी भारताला भेट देणार आहे.
भारत-बेल्जियम सहकार्यामध्ये बंदरे, लॉजिस्टिक्स आणि सुरक्षित समुद्री पुरवठा साखळी यांना महत्त्व दिले जात आहे. महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी भारत-बेल्जियम व्यापार वाढवताना महाराष्ट्राची भूमिका महत्त्वाची असेल, असे नमूद केले.
निष्कर्ष
4 सप्टेंबर 2026 च्या चालू घडामोडींमध्ये ISRO चे EOS-05 प्रक्षेपण ही सर्वात महत्त्वाची राष्ट्रीय घडामोड ठरली. त्यासोबत भारत-बेल्जियम व्यापार व संरक्षण सहकार्य, समुद्री मत्स्यसंपत्तीचे आर्थिक मूल्यांकन, Mobile eSewa Vans, Asian Games 2026 ची तयारी आणि UN चा नकाशासंदर्भातील निर्णय या घटना परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या आहेत.
MPSC, UPSC, SSC, Banking, Railway आणि महाराष्ट्रातील विविध सरकारी भरती परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी या घटनांमधील नावे, तारीख, ठिकाण, संस्था आणि महत्त्वाचे आकडे विशेषतः लक्षात ठेवावेत.
हे देखील वाचा
4 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी – 30 MCQ
1. 4 सप्टेंबर 2026 रोजी ISRO ने कोणता पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह प्रक्षेपित केला?
A) EOS-04
B) EOS-05
C) RISAT-3
D) Cartosat-5
उत्तर: B) EOS-05
2. EOS-05 उपग्रह कोणत्या प्रक्षेपण वाहनाद्वारे अवकाशात पाठवण्यात आला?
A) PSLV-C62
B) SSLV-D5
C) GSLV-F17
D) LVM3-M6
उत्तर: C) GSLV-F17
3. EOS-05 चे प्रक्षेपण कोणत्या ठिकाणाहून करण्यात आले?
A) थुंबा
B) श्रीहरिकोटा
C) अहमदाबाद
D) महेंद्रगिरी
उत्तर: B) श्रीहरिकोटा
4. EOS-05 च्या प्रक्षेपणासाठी कोणते अंतराळ केंद्र वापरण्यात आले?
A) विक्रम साराभाई स्पेस सेंटर
B) सतीश धवन अंतराळ केंद्र
C) यू. आर. राव स्पेस सेंटर
D) इस्रो टेलिमेट्री सेंटर
उत्तर: B) सतीश धवन अंतराळ केंद्र
5. EOS-05 हा मुख्यतः कोणत्या प्रकारचा उपग्रह आहे?
A) दळणवळण उपग्रह
B) नेव्हिगेशन उपग्रह
C) पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह
D) हवामान उपग्रह
उत्तर: C) पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह
6. EOS-05 चा उपयोग खालीलपैकी कोणत्या क्षेत्रासाठी होऊ शकतो?
A) शेती
B) जलसंपत्ती
C) आपत्ती व्यवस्थापन
D) वरील सर्व
उत्तर: D) वरील सर्व
7. भारताने बेल्जियमसोबत पुढील किती वर्षांत द्विपक्षीय व्यापार दुप्पट करण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे?
A) 2 वर्षे
B) 3 वर्षे
C) 5 वर्षे
D) 10 वर्षे
उत्तर: C) 5 वर्षे
8. बेल्जियमचे पंतप्रधान भारत दौऱ्यावर कोण होते?
A) Alexander De Croo
B) Bart De Wever
C) Charles Michel
D) Guy Verhofstadt
उत्तर: B) Bart De Wever
9. भारत-बेल्जियम संबंधांमध्ये कोणत्या तीन ‘T’ वर विशेष भर देण्यात आला?
A) Trade, Technology, Talent
B) Tourism, Trade, Transport
C) Technology, Tourism, Training
D) Talent, Tourism, Transport
उत्तर: A) Trade, Technology, Talent
10. भारत-बेल्जियममधील सहकार्याच्या चर्चेत खालीलपैकी कोणते क्षेत्र महत्त्वाचे ठरले?
A) संरक्षण
B) सेमीकंडक्टर
C) हरित हायड्रोजन
D) वरील सर्व
उत्तर: D) वरील सर्व
11. भारत आणि बेल्जियममधील हिरे व्यापाराचे प्रमुख केंद्र म्हणून कोणत्या संस्थेचा उल्लेख झाला?
A) SEBI
B) Bharat Diamond Bourse
C) RBI
D) BSE
उत्तर: B) Bharat Diamond Bourse
12. Bharat Diamond Bourse कोणत्या शहरात आहे?
A) पुणे
B) नवी दिल्ली
C) मुंबई
D) सुरत
उत्तर: C) मुंबई
13. भारताच्या समुद्री मत्स्यसंपत्तीचे आर्थिक मूल्यांकन कोणत्या मंत्रालयाशी संबंधित आहे?
A) वित्त मंत्रालय
B) सांख्यिकी व कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालय
C) कृषी मंत्रालय
D) पर्यावरण मंत्रालय
उत्तर: B) सांख्यिकी व कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालय
14. समुद्री मत्स्यसंपत्तीला कोणत्या प्रकारची संपत्ती म्हणून पाहण्याचा प्रयत्न केला जात आहे?
A) मानव संसाधन
B) नैसर्गिक भांडवली मालमत्ता
C) औद्योगिक मालमत्ता
D) डिजिटल मालमत्ता
उत्तर: B) नैसर्गिक भांडवली मालमत्ता
15. भारताच्या समुद्री मत्स्यसंपत्तीचे मूल्यांकन कोणत्या संकल्पनेशी संबंधित आहे?
A) Blue Economy
B) Green Revolution
C) Digital India
D) White Revolution
उत्तर: A) Blue Economy
16. भारत जगातील मत्स्य उत्पादनात कोणत्या क्रमांकावर असल्याचे नमूद करण्यात आले?
A) पहिला
B) दुसरा
C) तिसरा
D) चौथा
उत्तर: B) दुसरा
17. Mobile eSewa Vans हा उपक्रम मुख्यतः कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे?
A) कृषी
B) न्यायसेवा
C) आरोग्य
D) शिक्षण
उत्तर: B) न्यायसेवा
18. Mobile eSewa Vans कोणत्या प्रकल्पाच्या विस्ताराशी संबंधित आहेत?
A) Digital India Project
B) eCourts Project
C) BharatNet Project
D) DigiLocker Project
उत्तर: B) eCourts Project
19. Mobile eSewa Vans उपक्रमामध्ये खालीलपैकी कोणती संस्था सहभागी आहे?
A) NALSA
B) RBI
C) ISRO
D) NITI Aayog
उत्तर: A) NALSA
20. NALSA चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) National Legal Services Authority
B) National Law Security Authority
C) National Legal System Authority
D) National Law Services Association
उत्तर: A) National Legal Services Authority
21. Mobile eSewa Vans चा मुख्य उद्देश काय आहे?
A) पर्यटन वाढवणे
B) डिजिटल न्याय व कायदेशीर सेवा नागरिकांपर्यंत पोहोचवणे
C) रोजगार निर्मिती करणे
D) शेतीसाठी कर्ज देणे
उत्तर: B) डिजिटल न्याय व कायदेशीर सेवा नागरिकांपर्यंत पोहोचवणे
22. Aichi-Nagoya Asian Games 2026 कोणत्या देशात होणार आहेत?
A) चीन
B) दक्षिण कोरिया
C) जपान
D) इंडोनेशिया
उत्तर: C) जपान
23. Aichi-Nagoya Asian Games 2026 कोणत्या कालावधीत होणार आहेत?
A) 1 ते 15 सप्टेंबर
B) 19 सप्टेंबर ते 4 ऑक्टोबर
C) 5 ते 20 ऑक्टोबर
D) 10 ते 25 नोव्हेंबर
उत्तर: B) 19 सप्टेंबर ते 4 ऑक्टोबर
24. Asian Games 2026 साठी भारतीय खेळाडूंच्या तयारीसाठी कोणत्या संस्थेने विशेष व्यवस्था केली?
A) BCCI
B) Sports Authority of India
C) IOA
D) AIFF
उत्तर: B) Sports Authority of India
25. भारतीय खेळाडूंसाठी container-style accommodation कुठे तयार करण्यात आले?
A) मुंबई
B) दिल्ली
C) बंगळुरू
D) हैदराबाद
उत्तर: C) बंगळुरू
26. UN च्या नकाशासंदर्भातील चर्चेत कोणत्या projection चा उल्लेख करण्यात आला?
A) Mercator Projection
B) Equal Earth Projection
C) Polar Projection
D) Robinson Projection
उत्तर: B) Equal Earth Projection
27. पारंपरिक Mercator projection बाबत मुख्य आक्षेप कोणता आहे?
A) समुद्र दाखवत नाही
B) काही प्रदेशांचा आकार प्रत्यक्षापेक्षा वेगळा दिसतो
C) अक्षांश दाखवत नाही
D) फक्त आफ्रिकेचा नकाशा दाखवते
उत्तर: B) काही प्रदेशांचा आकार प्रत्यक्षापेक्षा वेगळा दिसतो
28. 4 सप्टेंबर 2026 रोजी Nifty 50 कितीच्या आसपास बंद झाला?
A) 21,897
B) 22,897
C) 23,897
D) 25,897
उत्तर: C) 23,897
29. 4 सप्टेंबर 2026 रोजी Sensex कितीच्या आसपास बंद झाला?
A) 66,515
B) 71,515
C) 76,515
D) 81,515
उत्तर: C) 76,515
30. 4 सप्टेंबर 2026 च्या चालू घडामोडींमध्ये खालीलपैकी कोणता विषय Blue Economy शी संबंधित आहे?
A) EOS-05
B) समुद्री मत्स्यसंपत्तीचे आर्थिक मूल्यांकन
C) Mobile eSewa Vans
D) Asian Games
उत्तर: B) समुद्री मत्स्यसंपत्तीचे आर्थिक मूल्यांकन