2 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी | Current Affairs 2 September 2026 in Marathi | MPSC, UPSC, SSC, Banking, Railway परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या चालू घडामोडी

स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीमध्ये चालू घडामोडी (Current Affairs) हा अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे. MPSC, UPSC, SSC, Banking, Railway, Police Bharti, Talathi, Gramsevak तसेच विविध सरकारी भरती परीक्षांमध्ये मागील काही महिन्यांतील राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय घडामोडींवर प्रश्न विचारले जातात. त्यामुळे 2 सप्टेंबर 2026 च्या चालू घडामोडी परीक्षेच्या दृष्टीने समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

2 सप्टेंबर रोजी भारताची अर्थव्यवस्था, संरक्षण, रेल्वे, तंत्रज्ञान, आंतरराष्ट्रीय संबंध, पर्यावरण आणि सरकारी धोरणांशी संबंधित अनेक महत्त्वाच्या घडामोडी चर्चेत राहिल्या. यामध्ये भारताचा Q1 FY2026-27 GDP वाढदर 7.8%, जपान क्रेडिट रेटिंग एजन्सीने भारताचे रेटिंग A- करणे, Semicon 2.0, रेल्वेच्या Kavach 4.0 प्रणालीसाठी निधी, तसेच SCO शिखर परिषदेतील भारताची भूमिका या विषयांना विशेष महत्त्व आहे.

1. भारताचा GDP वाढदर 7.8 टक्के

भारताच्या अर्थव्यवस्थेसाठी 2 सप्टेंबरची सर्वात महत्त्वाची बातमी म्हणजे आर्थिक वर्ष 2026-27 च्या पहिल्या तिमाहीत भारताचा वास्तविक GDP वाढदर 7.8% राहिला.

राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाने (NSO) जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार एप्रिल ते जून 2026 या कालावधीत भारताच्या वास्तविक GDP मध्ये 7.8% वाढ झाली. मागील वर्षाच्या याच तिमाहीत हा वाढदर 6.9% होता.

या आकडेवारीमुळे जागतिक आर्थिक अनिश्चितता, तेलाच्या किमतीतील चढ-उतार आणि भू-राजकीय तणावाच्या पार्श्वभूमीवर भारतीय अर्थव्यवस्थेची क्षमता अधोरेखित झाली आहे.

परीक्षा मुद्दा:

• GDP वाढदर – 7.8%
• कालावधी – Q1 FY2026-27
• संबंधित संस्था – National Statistical Office (NSO)
• NSO – सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालय (MoSPI) अंतर्गत कार्यरत.

2. जपानने भारताचे Sovereign Rating वाढवले

Japan Credit Rating Agency (JCR) ने 2 सप्टेंबर 2026 रोजी भारताच्या दीर्घकालीन परकीय चलन आणि स्थानिक चलनाच्या issuer rating मध्ये वाढ केली.

भारताचे रेटिंग BBB+ वरून A- करण्यात आले आहे. तसेच भारताचा outlook Stable ठेवण्यात आला असून country ceiling A करण्यात आला आहे.

ही बाब भारतीय अर्थव्यवस्थेवरील आंतरराष्ट्रीय विश्वासाच्या दृष्टीने महत्त्वाची आहे. Sovereign rating चांगले झाल्यास देशाच्या आर्थिक स्थैर्याबाबत गुंतवणूकदारांचा विश्वास वाढण्यास मदत होऊ शकते.

लक्षात ठेवा:
JCR → Japan Credit Rating Agency → भारताचे रेटिंग BBB+ वरून A-

3. Semicon 2.0 कार्यक्रम

भारताने सेमीकंडक्टर क्षेत्रामध्ये आत्मनिर्भर होण्यासाठी आणखी एक महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. MeitY अर्थात Ministry of Electronics and Information Technology ने Semicon 2.0 कार्यक्रमासाठी operational framework अधिसूचित केला आहे.

या कार्यक्रमाचा आर्थिक आकार सुमारे ₹1.27 लाख कोटी आहे. Semicon 2.0 अंतर्गत semiconductor value chain च्या विविध भागांना प्रोत्साहन देण्याचे उद्दिष्ट आहे.

यामध्ये chip design, wafer fabrication, advanced packaging, semiconductor equipment, materials, research and development तसेच skilled manpower development यांचा समावेश होतो.

भारतासाठी semiconductor industry ही केवळ तंत्रज्ञान क्षेत्रासाठी नव्हे तर राष्ट्रीय सुरक्षा, इलेक्ट्रॉनिक्स उत्पादन, मोबाईल, ऑटोमोबाईल आणि artificial intelligence यांसारख्या क्षेत्रांसाठीही महत्त्वाची आहे.

परीक्षा मुद्दा:

• कार्यक्रम – Semicon 2.0
• अंदाजे आर्थिक आकार – ₹1.27 लाख कोटी
• संबंधित मंत्रालय – MeitY
• उद्दिष्ट – भारतातील semiconductor ecosystem मजबूत करणे.

4. रेल्वेच्या Kavach 4.0 प्रणालीला ₹170 कोटी

भारतीय रेल्वेने प्रवाशांच्या सुरक्षिततेच्या दृष्टीने महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. Northern Railway च्या Moradabad Division मधील उर्वरित 712 route-km मार्गावर Kavach 4.0 Automatic Train Protection System लागू करण्यासाठी ₹170 कोटींच्या खर्चास मंजुरी देण्यात आली.

Kavach ही भारतात विकसित केलेली Automatic Train Protection प्रणाली आहे. ट्रेनच्या वेगावर नियंत्रण ठेवणे आणि संभाव्य धोकादायक परिस्थितीत अपघात टाळण्यासाठी ही प्रणाली महत्त्वाची आहे.

रेल्वेच्या आधुनिकीकरणामध्ये Kavach प्रणालीला विशेष महत्त्व दिले जात आहे.

परीक्षा प्रश्नासाठी लक्षात ठेवा:
Kavach 4.0 → Automatic Train Protection System → Indian Railways

5. RBI आणि रुपयाला आधार

2 सप्टेंबर रोजी भारतीय रुपयावर जागतिक बाजारातील दबाव असतानाही RBI च्या हस्तक्षेपामुळे रुपया तुलनेने स्थिर राहिला.

अमेरिकन Treasury yields आणि कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्याने भारतीय रुपयावर दबाव निर्माण झाला होता. भारत हा कच्च्या तेलाचा मोठा आयातदार असल्यामुळे तेलाच्या किमतीतील वाढीचा थेट परिणाम भारताच्या आयात बिलावर आणि चलनावर होतो.

RBI ने foreign exchange market मध्ये हस्तक्षेप करून रुपयाला आधार देण्याचा प्रयत्न केला. 2 सप्टेंबर रोजी रुपया डॉलरच्या तुलनेत सुमारे ₹94.97 वर बंद झाला.

दरम्यान, विशेष FCNR(B) deposit swap facility मुळे मोठ्या प्रमाणात परकीय चलन भारतात आले. या प्रक्रियेमुळे भारताच्या foreign exchange reserves ला देखील मोठा आधार मिळाला.

6. SCO शिखर परिषद आणि भारत

Shanghai Cooperation Organisation (SCO) ची 26वी शिखर परिषद किर्गिझस्तानची राजधानी Bishkek येथे झाली. या परिषदेत भारताने दहशतवादाविरोधात ठाम भूमिका मांडली.

SCO ही सुरक्षा, आर्थिक सहकार्य आणि प्रादेशिक स्थैर्यासाठी महत्त्वाची बहुपक्षीय संघटना आहे. भारत या संघटनेचा सदस्य आहे.

SCO शिखर परिषदेदरम्यान भारताने दहशतवादाचा सामना, प्रादेशिक स्थैर्य, व्यापार आणि ऊर्जा सुरक्षेसारख्या मुद्द्यांवर भर दिला. परिषदेत Bishkek Declaration स्वीकारण्यात आली.

स्पर्धा परीक्षांसाठी SCO चे मुख्यालय Beijing, China येथे आहे हे लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.

7. भारताच्या परकीय चलन साठ्यात वाढ

RBI च्या धोरणात्मक हस्तक्षेपामुळे भारताची बाह्य आर्थिक स्थिती चर्चेत आली आहे. 21 ऑगस्टपर्यंत भारताचा foreign exchange reserve सुमारे $729.33 billion या विक्रमी पातळीवर पोहोचला होता.

भारताच्या परकीय चलन साठ्यामध्ये मोठी वाढ झाल्याने जागतिक बाजारातील अस्थिरतेचा सामना करण्यासाठी RBI ची क्षमता वाढते.

8. भारतातील ITR Filing मध्ये विक्रम

Assessment Year 2026-27 साठी 31 ऑगस्टच्या अंतिम मुदतीपर्यंत 7.8 कोटींपेक्षा जास्त Income Tax Returns दाखल झाले. मागील Assessment Year मध्ये दाखल झालेल्या सुमारे 7.3 कोटी ITR च्या तुलनेत ही वाढ आहे.

करदात्यांची वाढती संख्या आणि digital tax infrastructure यामुळे income tax return filing अधिक सुलभ होत आहे.

9. महिलांच्या संरक्षण क्षेत्रातील ऐतिहासिक कामगिरी

2 सप्टेंबर 2026 रोजी भारतीय संरक्षण क्षेत्रात महिलांसाठी महत्त्वाचा टप्पा गाठला गेला. Air Vice Marshal Shakti Sharma यांनी Indian Air Force मध्ये Air Vice Marshal पदावर पोहोचून ऐतिहासिक कामगिरी केली.

त्या Indian Armed Forces च्या non-medical branch मधील या उच्च पदावर पोहोचलेल्या पहिल्या महिला अधिकारी ठरल्या. त्यांनी Air Headquarters येथे Assistant Chief of the Air Staff (Education) म्हणून जबाबदारी स्वीकारली.

ही घटना भारतीय संरक्षण दलातील महिलांचा वाढता सहभाग आणि नेतृत्वाची संधी दर्शवते.

10. भारत-रशिया तेल आयात चर्चेत

ऑगस्ट महिन्यात भारताच्या रशियाकडून होणाऱ्या तेल आयातीमध्ये घट झाल्याची माहिती समोर आली. बाजारातील बदल आणि चीनकडून वाढलेली मागणी यासारख्या कारणांमुळे भारताच्या Russian oil imports मध्ये बदल झाला.

भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेसाठी crude oil imports हा अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे. त्यामुळे MPSC आणि UPSC सारख्या परीक्षांमध्ये ऊर्जा सुरक्षा, crude oil imports आणि जागतिक भू-राजकीय परिस्थिती यांचा परस्पर संबंध विचारला जाऊ शकतो.

2 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी – झटपट Revision

निष्कर्ष

2 सप्टेंबर 2026 च्या चालू घडामोडी पाहिल्यास भारताची अर्थव्यवस्था, तंत्रज्ञान, संरक्षण आणि पायाभूत सुविधा या क्षेत्रांमध्ये महत्त्वपूर्ण घडामोडी झाल्याचे दिसून येते. भारताचा 7.8% GDP वाढदर, JCR कडून भारताच्या rating मध्ये BBB+ वरून A- अशी वाढ, ₹1.27 लाख कोटींचा Semicon 2.0 कार्यक्रम, रेल्वेच्या Kavach 4.0 साठी ₹170 कोटींची मंजुरी आणि SCO शिखर परिषद हे आजच्या अभ्यासातील विशेष महत्त्वाचे मुद्दे आहेत.

MPSC, UPSC, SSC, Banking, Railway, Police Bharti आणि इतर सरकारी भरती परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी या मुद्द्यांची फक्त वाचनापुरती तयारी न करता प्रश्नोत्तरांच्या स्वरूपात पुनरावृत्ती करणे फायदेशीर ठरेल. विशेषतः संस्था, आकडेवारी, ठिकाणे, योजना, पदे आणि आर्थिक निर्देशांक यांची स्वतंत्र नोंद करून ठेवावी

2 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी – 30 MCQ

1. आर्थिक वर्ष 2026-27 च्या पहिल्या तिमाहीत भारताचा वास्तविक GDP वाढदर किती राहिला?
A) 6.9%
B) 7.2%
C) 7.8%
D) 8.4%
उत्तर: C) 7.8%

2. भारताचा GDP वाढदर कोणत्या कालावधीसाठी 7.8% नोंदवला गेला?
A) Q4 FY2025-26
B) Q1 FY2026-27
C) Q2 FY2026-27
D) Q1 FY2025-26
उत्तर: B) Q1 FY2026-27

3. भारताचे Sovereign Credit Rating JCR ने किती केले?
A) BBB
B) BBB+
C) A-
D) A+
उत्तर: C) A-

4. भारताचे JCR Rating पूर्वी किती होते?
A) BBB
B) BBB+
C) A-
D) BB+
उत्तर: B) BBB+

5. भारताचे JCR Rating वाढवणारी संस्था कोणती?
A) Moody’s
B) Fitch
C) S&P
D) Japan Credit Rating Agency
उत्तर: D) Japan Credit Rating Agency

6. JCR ने भारताचा Outlook कोणता ठेवला?
A) Negative
B) Positive
C) Stable
D) Developing
उत्तर: C) Stable

7. Semicon 2.0 कार्यक्रमाचा अंदाजे आर्थिक आकार किती आहे?
A) ₹50,000 कोटी
B) ₹75,000 कोटी
C) ₹1 लाख कोटी
D) ₹1.27 लाख कोटी
उत्तर: D) ₹1.27 लाख कोटी

8. Semicon 2.0 कार्यक्रमाशी संबंधित मंत्रालय कोणते?
A) गृह मंत्रालय
B) MeitY
C) अर्थ मंत्रालय
D) संरक्षण मंत्रालय
उत्तर: B) MeitY

9. MeitY चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Ministry of Electronics and Information Technology
B) Ministry of Economic and Information Technology
C) Ministry of Engineering and Information Technology
D) Ministry of Electronics and Industrial Technology
उत्तर: A) Ministry of Electronics and Information Technology

10. Semicon 2.0 चा प्रमुख उद्देश कोणता आहे?
A) कृषी उत्पादन वाढवणे
B) semiconductor ecosystem मजबूत करणे
C) रेल्वेचा विस्तार करणे
D) पर्यटन वाढवणे
उत्तर: B) semiconductor ecosystem मजबूत करणे

11. Kavach 4.0 कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे?
A) विमान वाहतूक
B) भारतीय रेल्वे
C) संरक्षण उत्पादन
D) बंदरे
उत्तर: B) भारतीय रेल्वे

12. Kavach प्रणालीचा मुख्य उद्देश काय आहे?
A) तिकीट बुकिंग
B) रेल्वे स्थानकांचे विद्युतीकरण
C) Automatic Train Protection
D) मालवाहतूक वाढवणे
उत्तर: C) Automatic Train Protection

13. Kavach 4.0 साठी किती route-km मार्गाचा उल्लेख करण्यात आला?
A) 512 किमी
B) 612 किमी
C) 712 किमी
D) 812 किमी
उत्तर: C) 712 किमी

14. Kavach 4.0 संबंधित प्रकल्पासाठी किती निधी मंजूर करण्यात आला?
A) ₹100 कोटी
B) ₹150 कोटी
C) ₹170 कोटी
D) ₹200 कोटी
उत्तर: C) ₹170 कोटी

15. Kavach 4.0 चा प्रकल्प कोणत्या रेल्वे विभागाशी संबंधित आहे?
A) मुंबई विभाग
B) मोरादाबाद विभाग
C) पुणे विभाग
D) नागपूर विभाग
उत्तर: B) मोरादाबाद विभाग

16. SCO ची 26वी शिखर परिषद कुठे झाली?
A) नवी दिल्ली
B) बीजिंग
C) बिश्केक
D) मॉस्को
उत्तर: C) बिश्केक

17. बिश्केक हे कोणत्या देशाची राजधानी आहे?
A) कझाकिस्तान
B) किर्गिझस्तान
C) उझबेकिस्तान
D) ताजिकिस्तान
उत्तर: B) किर्गिझस्तान

18. SCO चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) South Cooperation Organisation
B) Shanghai Cooperation Organisation
C) Strategic Cooperation Organisation
D) Shanghai Central Organisation
उत्तर: B) Shanghai Cooperation Organisation

19. SCO चे मुख्यालय कुठे आहे?
A) मॉस्को
B) बीजिंग
C) नवी दिल्ली
D) ताश्कंद
उत्तर: B) बीजिंग

20. SCO शिखर परिषदेत भारताने कोणत्या मुद्द्यावर विशेष भर दिला?
A) दहशतवादाविरोधात लढा
B) अंतराळ पर्यटन
C) कृषी निर्यात
D) क्रीडा विकास
उत्तर: A) दहशतवादाविरोधात लढा

21. 2 सप्टेंबर 2026 रोजी भारताचा परकीय चलन साठा चर्चेत का होता?
A) त्यात मोठी घट झाली
B) तो विक्रमी पातळीवर पोहोचला
C) RBI बंद करण्यात आले
D) डॉलर चलन बंद झाले
उत्तर: B) तो विक्रमी पातळीवर पोहोचला

22. भारताचा परकीय चलन साठा सुमारे किती होता?
A) $629.33 billion
B) $679.33 billion
C) $729.33 billion
D) $779.33 billion
उत्तर: C) $729.33 billion

23. भारताच्या परकीय चलन बाजारात हस्तक्षेप करणारी प्रमुख संस्था कोणती?
A) SEBI
B) RBI
C) NABARD
D) SIDBI
उत्तर: B) RBI

24. भारतीय रुपयावर दबाव निर्माण करणाऱ्या घटकांपैकी एक कोणता?
A) कच्च्या तेलाच्या किमतीत वाढ
B) पावसाचे प्रमाण
C) सोन्याच्या उत्पादनात वाढ
D) निर्यात पूर्णपणे बंद होणे
उत्तर: A) कच्च्या तेलाच्या किमतीत वाढ

25. भारत मोठ्या प्रमाणात कोणत्या वस्तूची आयात करतो?
A) कच्चे तेल
B) चहा
C) कापूस
D) तांदूळ
उत्तर: A) कच्चे तेल

26. Assessment Year 2026-27 साठी कितीपेक्षा जास्त ITR दाखल झाल्याचे नमूद करण्यात आले?
A) 5.8 कोटी
B) 6.8 कोटी
C) 7.3 कोटी
D) 7.8 कोटी
उत्तर: D) 7.8 कोटी

27. Income Tax Return चे संक्षिप्त रूप काय आहे?
A) ITR
B) ITC
C) TDS
D) GST
उत्तर: A) ITR

28. Air Vice Marshal पदावर ऐतिहासिक कामगिरी करणाऱ्या महिला अधिकाऱ्याचे नाव काय?
A) भावना कंठ
B) शिवांगी सिंह
C) शक्ती शर्मा
D) अवनी चतुर्वेदी
उत्तर: C) शक्ती शर्मा

29. Air Vice Marshal Shakti Sharma यांनी कोणत्या दलात ऐतिहासिक कामगिरी केली?
A) Indian Army
B) Indian Navy
C) Indian Air Force
D) Coast Guard
उत्तर: C) Indian Air Force

30. 2 सप्टेंबर 2026 च्या चालू घडामोडींमध्ये खालीलपैकी कोणता विषय Semiconductor क्षेत्राशी संबंधित आहे?
A) Kavach 4.0
B) Semicon 2.0
C) SCO
D) FCNR(B)
उत्तर: B) Semicon 2.0