5 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी: भारतातील महत्त्वाच्या घडामोडी, राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय बातम्या आणि परीक्षेसाठी महत्त्वाचे प्रश्न

5 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी

स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी दैनंदिन चालू घडामोडी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. MPSC, UPSC, SSC, Banking, Railway, Police Bharti, शिक्षक भरती आणि इतर विविध परीक्षांमध्ये चालू घडामोडींवर आधारित प्रश्न विचारले जातात. त्यामुळे 5 सप्टेंबर 2026 रोजी घडलेल्या महत्त्वाच्या राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय, विज्ञान-तंत्रज्ञान, क्रीडा आणि अर्थव्यवस्थेशी संबंधित घटनांचा अभ्यास करणे आवश्यक आहे.

5 सप्टेंबर हा भारतात शिक्षक दिन म्हणून साजरा केला जातो. या निमित्ताने राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कार प्राप्त शिक्षकांशी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी संवाद साधला. यावेळी विद्यार्थ्यांमधील वाढता स्क्रीन टाइम, मोबाईलचा अतिवापर आणि अमली पदार्थांच्या व्यसनासारख्या समस्यांबाबत शिक्षकांनी अधिक जागरूक राहावे, असे आवाहन करण्यात आले.

1. राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कार विजेत्यांशी पंतप्रधानांचा संवाद

5 सप्टेंबरच्या शिक्षक दिनाच्या पार्श्वभूमीवर राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कार प्राप्त 82 शिक्षकांशी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी संवाद साधला. शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांच्या केवळ शैक्षणिक प्रगतीकडे न पाहता त्यांच्या वर्तनातील बदल, मोबाईलचा वापर, स्क्रीन टाइम आणि व्यसनाच्या धोक्यांकडेही लक्ष द्यावे, असे त्यांनी सांगितले.

विद्यार्थ्यांना खेळ, सर्जनशील उपक्रम आणि इतर शैक्षणिक-अभ्यासेतर उपक्रमांमध्ये सहभागी करून घेण्यावर भर देण्यात आला. राष्ट्रीय शिक्षण धोरणाच्या माध्यमातून अनुभवाधारित शिक्षण आणि कौशल्यविकासाला महत्त्व देण्याची भूमिकाही अधोरेखित करण्यात आली.

परीक्षेसाठी लक्षात ठेवा:

• दिवस – 5 सप्टेंबर
• महत्त्व – शिक्षक दिन
• राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कार विजेते – 82 शिक्षक

2. ISRO चे EOS-05 उपग्रह प्रक्षेपण

विज्ञान आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात 5 सप्टेंबर रोजी EOS-05 उपग्रहाशी संबंधित घडामोडी महत्त्वाच्या ठरल्या. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था अर्थात ISRO ने GSLV Mk II-F17 या प्रक्षेपण वाहनाच्या माध्यमातून EOS-05 पृथ्वी निरीक्षण उपग्रहाचे प्रक्षेपण केले.

EOS-05 चे वजन सुमारे 2,367 किलो असून हा उपग्रह भू-निरीक्षणासाठी अत्याधुनिक क्षमता घेऊन गेला आहे. त्यामध्ये मल्टी-स्पेक्ट्रल आणि हायपर-स्पेक्ट्रल इमेजिंग क्षमतांचा समावेश आहे. त्यामुळे हवामान निरीक्षण, शेती, पूर, चक्रीवादळे, ढगफुटी, नैसर्गिक आपत्ती आणि पृथ्वीवरील संसाधनांचे निरीक्षण करण्यासाठी त्याचा उपयोग होऊ शकतो.

EOS-05 ची आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे त्याला भूस्थिर कक्षेशी संबंधित उच्च कक्षेत स्थापित करण्यात आले आहे. त्यामुळे भारतीय भूभागाचे वारंवार आणि जवळपास सातत्याने निरीक्षण करण्याची क्षमता वाढते.

या मोहिमेमुळे भारताच्या अंतराळ निरीक्षण क्षमतेला आणि GSLV कार्यक्रमालाही महत्त्वपूर्ण चालना मिळाली आहे.

3. भारत-बेल्जियम संबंधांना नवी दिशा

भारत आणि बेल्जियम यांच्यातील संबंध पारंपरिक हिरे व्यापारापुरते मर्यादित न राहता आता संरक्षण, सेमीकंडक्टर, महत्त्वाची खनिजे आणि हरित हायड्रोजन यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये विस्तारत आहेत.

जागतिक पुरवठा साखळीतील बदलांच्या पार्श्वभूमीवर भारतासाठी युरोपीय देशांसोबत धोरणात्मक भागीदारी वाढवणे महत्त्वाचे ठरत आहे. बेल्जियमसोबतचे संबंध आर्थिक आणि व्यापार क्षेत्राबरोबरच तंत्रज्ञान व धोरणात्मक सहकार्यासाठीही महत्त्वाचे आहेत.

4. भारताचा रशिया-युक्रेन संघर्षावर संवादाचा भर

परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी भारत रशिया आणि युक्रेन या दोन्ही देशांच्या संपर्कात असल्याचे स्पष्ट केले. संघर्ष संपवण्यासाठी संवाद आणि राजनैतिक मार्गाचा वापर महत्त्वाचा असल्याचे भारताने पुन्हा अधोरेखित केले.

भारताची भूमिका ही कोणत्याही एका बाजूला न झुकता संवाद आणि मुत्सद्देगिरीच्या माध्यमातून शांततेला प्रोत्साहन देण्याची आहे. भारताने रशिया आणि युक्रेन या दोन्ही देशांशी संपर्क कायम ठेवला असल्याचे जयशंकर यांनी सांगितले.

5. भारतात World Archery Para Series 2026

क्रीडा क्षेत्रात भारतासाठी महत्त्वाची घटना म्हणजे Hyundai World Archery Para Series 2026 चे आयोजन.

ही स्पर्धा 5 ते 9 सप्टेंबर 2026 दरम्यान गुजरातमधील अहमदाबाद येथील साबरमती रिव्हरफ्रंटवर आयोजित करण्यात आली आहे. भारतात प्रथमच या स्पर्धेचे आयोजन होत असून सुमारे 20 देशांतील 100 पेक्षा अधिक पॅरा-अॅथलीट्स सहभागी होत आहेत.

स्पर्धेमध्ये Recurve Open, Compound Open, W1 आणि Visually Impaired अशा विविध प्रकारांचा समावेश आहे.

परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:

• स्पर्धा – Hyundai World Archery Para Series 2026
• ठिकाण – अहमदाबाद, गुजरात
• कालावधी – 5 ते 9 सप्टेंबर 2026
• सहभागी देश – 20
• सहभागी खेळाडू – 100 पेक्षा अधिक

6. India Valve Registry ची सुरुवात

आरोग्य क्षेत्रातील महत्त्वाच्या घडामोडीत 5 सप्टेंबर रोजी India Valve Registry सुरू करण्यात आली. चेन्नई येथे आयोजित India Valves 2026 परिषदेदरम्यान भारताचे उपराष्ट्रपती सी. पी. राधाकृष्णन यांनी या रजिस्ट्रीचे उद्घाटन केले.

ही रजिस्ट्री हृदयाच्या झडपांशी संबंधित उपचारांमध्ये रुग्णांच्या परिणामांचा सुरक्षित आणि ओळख न पटणाऱ्या स्वरूपात डेटा संकलित करण्यासाठी राष्ट्रीय स्तरावरील डेटाबेस म्हणून काम करणार आहे.

आरोग्यविषयक संशोधन, उपचार पद्धतींचे मूल्यांकन आणि भविष्यातील वैद्यकीय धोरणांसाठी अशा डेटाचा उपयोग होऊ शकतो.

7. National Biodiversity Authority ची महत्त्वपूर्ण कामगिरी

पर्यावरण क्षेत्रात National Biodiversity Authority (NBA) ने महत्त्वाचा टप्पा गाठला आहे. 5 सप्टेंबर 2026 रोजी संस्थेच्या Access and Benefit-Sharing (ABS) अंतर्गत एकूण वितरणाने ₹200 कोटींचा टप्पा ओलांडला.

भारताच्या जैवविविधतेशी संबंधित संसाधनांचा वापर करणाऱ्या विविध उपक्रमांमधून मिळणाऱ्या लाभांचे योग्य प्रकारे वाटप करण्याच्या दृष्टीने ABS यंत्रणा महत्त्वाची आहे. NBA हे पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाच्या अंतर्गत कार्य करते.

8. भारतातील भू-औष्णिक ऊर्जेवर भर

भारत स्वच्छ आणि पर्यायी ऊर्जेच्या क्षेत्रात विविध पर्यायांचा शोध घेत आहे. त्यामध्ये Geothermal Energy अर्थात भू-औष्णिक ऊर्जा महत्त्वाची ठरत आहे.

लडाखमधील Puga Valley येथे 1 MW क्षमतेच्या प्रायोगिक प्रकल्पाचा उल्लेख करण्यात आला आहे. भारतात भू-औष्णिक ऊर्जेची अंदाजे क्षमता 10.6 GW असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.

भू-औष्णिक ऊर्जा हवामानातील बदलांवर तुलनेने कमी अवलंबून असल्यामुळे सातत्यपूर्ण ऊर्जा निर्मितीसाठी उपयुक्त ठरू शकते. मात्र ड्रिलिंग, दुर्गम भौगोलिक परिस्थिती, तांत्रिक आव्हाने आणि पर्यावरणीय बाबी ही काही प्रमुख आव्हाने आहेत.

9. भारतातील अंतराळ क्षेत्रात खासगी कंपन्यांचा वाढता सहभाग

भारतीय अंतराळ क्षेत्रामध्ये खासगी कंपन्यांचा सहभाग वाढत आहे. उपग्रह निर्मिती, प्रक्षेपण प्रणाली आणि विविध अंतराळ तंत्रज्ञानाच्या उत्पादनामध्ये खासगी उद्योगांना अधिक संधी देण्याचा प्रयत्न सुरू आहे.

यामुळे ISRO ला अत्याधुनिक संशोधन, वैज्ञानिक मोहिमा आणि धोरणात्मक प्रकल्पांवर अधिक लक्ष केंद्रित करता येऊ शकते. मात्र ISRO मधील कर्मचारी संघटनांनी खासगी क्षेत्राकडे उत्पादनाचे काम हस्तांतरित करण्याबाबत अधिक स्पष्टता मागितली आहे.

10. उच्च न्यायालयांच्या मुख्य न्यायमूर्तींच्या नियुक्त्या

न्यायव्यवस्थेशी संबंधित महत्त्वाच्या घडामोडीत देशातील विविध उच्च न्यायालयांसाठी आठ नवीन मुख्य न्यायमूर्तींच्या नियुक्त्या अधिसूचित करण्यात आल्या.

या नियुक्त्यांमुळे देशातील सर्व 25 उच्च न्यायालयांना नियमित मुख्य न्यायमूर्ती मिळाल्याचे वृत्त आहे. या नियुक्त्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या कॉलेजियमच्या शिफारशींच्या आधारे करण्यात आल्या.

ही घटना न्यायव्यवस्थेतील रिक्त पदे भरण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची आहे.

5 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी – झटपट उजळणी

निष्कर्ष

5 सप्टेंबर 2026 च्या चालू घडामोडींमध्ये शिक्षक दिन, राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कार, ISRO चे EOS-05 मिशन, भारत-बेल्जियम संबंध, भारताची रशिया-युक्रेनबाबतची राजनैतिक भूमिका, World Archery Para Series, India Valve Registry, जैवविविधता क्षेत्रातील ₹200 कोटींचा ABS टप्पा आणि भू-औष्णिक ऊर्जेसारख्या विषयांना विशेष महत्त्व आहे.

स्पर्धा परीक्षेच्या दृष्टीने या घटनांमधील व्यक्ती, संस्था, ठिकाणे, आकडेवारी, तारखा आणि योजनांशी संबंधित माहिती विशेषतः लक्षात ठेवावी. दररोजच्या चालू घडामोडींचा नियमित अभ्यास केल्यास परीक्षेतील Current Affairs विभागात चांगले गुण मिळवण्यास मदत होऊ शकते.

5 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी – 30 MCQ

1. भारतात शिक्षक दिन कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो?
A) 2 सप्टेंबर
B) 5 सप्टेंबर
C) 8 सप्टेंबर
D) 14 सप्टेंबर
उत्तर: B) 5 सप्टेंबर

2. 5 सप्टेंबर 2026 रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी किती राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कार विजेत्या शिक्षकांशी संवाद साधला?
A) 72
B) 75
C) 82
D) 100
उत्तर: C) 82

3. शिक्षक दिन कोणाच्या जयंतीनिमित्त साजरा केला जातो?
A) डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम
B) डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन
C) महात्मा गांधी
D) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
उत्तर: B) डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन

4. EOS-05 हा कोणत्या संस्थेशी संबंधित उपग्रह आहे?
A) DRDO
B) NASA
C) ISRO
D) HAL
उत्तर: C) ISRO

5. EOS-05 चे प्रक्षेपण कोणत्या रॉकेटद्वारे करण्यात आले?
A) PSLV-C60
B) GSLV Mk II-F17
C) SSLV-D5
D) LVM3-M6
उत्तर: B) GSLV Mk II-F17

6. EOS-05 हा मुख्यतः कोणत्या प्रकारचा उपग्रह आहे?
A) दूरसंचार उपग्रह
B) पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह
C) नेव्हिगेशन उपग्रह
D) हवामान उपग्रह
उत्तर: B) पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह

7. EOS-05 चे वजन अंदाजे किती आहे?
A) 1,367 किलो
B) 1,867 किलो
C) 2,367 किलो
D) 3,367 किलो
उत्तर: C) 2,367 किलो

8. ISRO चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Indian Space Research Organisation
B) Indian Satellite Research Organisation
C) International Space Research Organisation
D) Indian Science Research Organisation
उत्तर: A) Indian Space Research Organisation

9. World Archery Para Series 2026 चे आयोजन भारतातील कोणत्या शहरात करण्यात आले?
A) मुंबई
B) नवी दिल्ली
C) अहमदाबाद
D) जयपूर
उत्तर: C) अहमदाबाद

10. World Archery Para Series 2026 चे आयोजन कोणत्या ठिकाणी करण्यात आले?
A) नरेंद्र मोदी स्टेडियम
B) साबरमती रिव्हरफ्रंट
C) इंदिरा गांधी स्टेडियम
D) शिवाजी स्टेडियम
उत्तर: B) साबरमती रिव्हरफ्रंट

11. World Archery Para Series 2026 चे आयोजन कोणत्या तारखेपासून सुरू झाले?
A) 1 सप्टेंबर
B) 3 सप्टेंबर
C) 5 सप्टेंबर
D) 7 सप्टेंबर
उत्तर: C) 5 सप्टेंबर

12. World Archery Para Series 2026 मध्ये अंदाजे किती देश सहभागी झाले?
A) 10
B) 15
C) 20
D) 30
उत्तर: C) 20

13. India Valve Registry कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे?
A) कृषी
B) हृदयविकार उपचार
C) अंतराळ संशोधन
D) शिक्षण
उत्तर: B) हृदयविकार उपचार

14. India Valve Registry चे उद्घाटन कोणत्या शहरात झाले?
A) मुंबई
B) पुणे
C) चेन्नई
D) बंगळुरू
उत्तर: C) चेन्नई

15. India Valve Registry चे उद्घाटन कोणी केले?
A) नरेंद्र मोदी
B) सी. पी. राधाकृष्णन
C) अमित शाह
D) जे. पी. नड्डा
उत्तर: B) सी. पी. राधाकृष्णन

16. National Biodiversity Authority कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे?
A) जैवविविधता
B) बँकिंग
C) अंतराळ
D) रेल्वे
उत्तर: A) जैवविविधता

17. National Biodiversity Authority च्या Access and Benefit-Sharing अंतर्गत कोणता टप्पा गाठला?
A) ₹100 कोटी
B) ₹150 कोटी
C) ₹200 कोटी
D) ₹500 कोटी
उत्तर: C) ₹200 कोटी

18. Access and Benefit-Sharing (ABS) मुख्यतः कशाशी संबंधित आहे?
A) जैविक संसाधनांपासून मिळणाऱ्या लाभांचे वाटप
B) बँक कर्ज वाटप
C) शैक्षणिक शिष्यवृत्ती
D) रोजगार निर्मिती
उत्तर: A) जैविक संसाधनांपासून मिळणाऱ्या लाभांचे वाटप

19. भारतातील भू-औष्णिक ऊर्जेचा प्रायोगिक प्रकल्प कोणत्या ठिकाणी आहे?
A) लेह
B) पुगा व्हॅली
C) श्रीनगर
D) मनाली
उत्तर: B) पुगा व्हॅली

20. पुगा व्हॅली कोणत्या केंद्रशासित प्रदेशात आहे?
A) जम्मू-काश्मीर
B) लडाख
C) चंदीगड
D) दिल्ली
उत्तर: B) लडाख

21. भारतातील भू-औष्णिक ऊर्जेची अंदाजे क्षमता किती असल्याचे नमूद करण्यात आले?
A) 5.6 GW
B) 8.6 GW
C) 10.6 GW
D) 15.6 GW
उत्तर: C) 10.6 GW

22. भारत-बेल्जियम सहकार्यामध्ये खालीलपैकी कोणत्या क्षेत्राचा समावेश आहे?
A) सेमीकंडक्टर
B) महत्त्वाची खनिजे
C) हरित हायड्रोजन
D) वरील सर्व
उत्तर: D) वरील सर्व

23. भारत-बेल्जियम संबंध पारंपरिकपणे कोणत्या व्यापारासाठी विशेष प्रसिद्ध आहेत?
A) कापूस
B) हिरे
C) चहा
D) मसाले
उत्तर: B) हिरे

24. रशिया-युक्रेन संघर्षाबाबत भारताने कोणत्या मार्गावर भर दिला आहे?
A) लष्करी हस्तक्षेप
B) संवाद आणि राजनैतिक मार्ग
C) व्यापार बंदी
D) युद्धविरामाला विरोध
उत्तर: B) संवाद आणि राजनैतिक मार्ग

25. रशिया-युक्रेन संघर्षाबाबत भारताची भूमिका स्पष्ट करणारे परराष्ट्र मंत्री कोण?
A) एस. जयशंकर
B) राजनाथ सिंह
C) निर्मला सीतारामन
D) पीयूष गोयल
उत्तर: A) एस. जयशंकर

26. उच्च न्यायालयांसाठी 2026 मध्ये किती नवीन मुख्य न्यायमूर्तींच्या नियुक्त्या अधिसूचित करण्यात आल्या?
A) 5
B) 6
C) 8
D) 10
उत्तर: C) 8

27. भारतात एकूण किती उच्च न्यायालये आहेत?
A) 20
B) 22
C) 25
D) 28
उत्तर: C) 25

28. विद्यार्थ्यांमध्ये कोणत्या समस्येकडे शिक्षकांनी विशेष लक्ष द्यावे, असे आवाहन करण्यात आले?
A) स्क्रीन टाइम
B) अमली पदार्थांचे व्यसन
C) मोबाईलचा अतिवापर
D) वरील सर्व
उत्तर: D) वरील सर्व

29. भू-औष्णिक ऊर्जा कोणत्या प्रकारची ऊर्जा आहे?
A) जीवाश्म इंधनावर आधारित
B) पृथ्वीच्या अंतर्गत उष्णतेवर आधारित
C) अणुऊर्जा
D) सौरऊर्जा
उत्तर: B) पृथ्वीच्या अंतर्गत उष्णतेवर आधारित

30. 5 सप्टेंबर 2026 च्या चालू घडामोडींमध्ये खालीलपैकी कोणता विषय विज्ञान-तंत्रज्ञानाशी संबंधित आहे?
A) EOS-05
B) शिक्षक दिन
C) World Archery Para Series
D) India Valve Registry
उत्तर: A) EOS-05