4 ऑगस्ट 2026 चालू घडामोडी: सुप्रीम कोर्टातील न्यायाधीशांची संख्या वाढणार, ICARची मोठी वैज्ञानिक कामगिरी; जाणून घ्या आजच्या महत्त्वाच्या घडामोडी

4 August 2026 Current Affairs in Marathi | 4 ऑगस्ट 2026 चालू घडामोडी | MPSC, UPSC, SSC, Banking, Railway, पोलीस भरती परीक्षेसाठी महत्त्वाचे प्रश्न

स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी रोजच्या चालू घडामोडींचा अभ्यास करताना फक्त बातम्यांची यादी पाठ करणे पुरेसे नसते. त्या घटनेमागील संस्था, ठिकाण, आकडेवारी, कायदा, वैज्ञानिक संकल्पना आणि परीक्षेत विचारला जाऊ शकणारा मुद्दा समजून घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे. 4 ऑगस्ट 2026 रोजी भारतात घडलेल्या काही महत्त्वाच्या घटनांमध्ये न्यायव्यवस्था, कृषी संशोधन, पशुवैद्यकीय विज्ञान, शिक्षण, युवा देवाणघेवाण, महाराष्ट्रातील अन्नसुरक्षा आणि व्यक्तिमत्त्वाच्या निधनाचा समावेश आहे.

या लेखात नेहमीच्या पुनरावृत्ती होणाऱ्या योजना किंवा जुन्या बातम्यांऐवजी 4 ऑगस्टशी थेट संबंधित आणि परीक्षेच्या दृष्टीने उपयोगी ठरणाऱ्या घडामोडींवर लक्ष केंद्रित केले आहे.

1. सर्वोच्च न्यायालयातील न्यायाधीशांची संख्या वाढविणारे विधेयक लोकसभेत मंजूर

4 ऑगस्ट 2026 च्या महत्त्वाच्या राजकीय आणि घटनात्मक घडामोडींमध्ये Supreme Court (Number of Judges) Amendment Bill, 2026 हे महत्त्वाचे ठरले.

लोकसभेने सर्वोच्च न्यायालयातील न्यायाधीशांची मंजूर संख्या वाढविणाऱ्या या विधेयकाला मंजुरी दिली. या बदलामुळे सर्वोच्च न्यायालयातील एकूण मंजूर न्यायाधीशांची संख्या 34 वरून 38 होणार आहे. यामध्ये भारताचे सरन्यायाधीश (CJI) यांचाही समावेश आहे. म्हणजेच CJI वगळता इतर न्यायाधीशांची संख्या 33 वरून 37 होईल.

या निर्णयामागील प्रमुख कारण म्हणजे सर्वोच्च न्यायालयासमोरील वाढता खटल्यांचा भार आणि प्रलंबित प्रकरणे कमी करण्याची गरज.

या विधेयकाचा संबंध Supreme Court (Number of Judges) Act, 1956 शी आहे. भारतीय राज्यघटनेतील अनुच्छेद 124(1) संसदेला सर्वोच्च न्यायालयातील न्यायाधीशांची संख्या कायद्याद्वारे निश्चित करण्याचा अधिकार देतो.

परीक्षेसाठी लक्षात ठेवा

• विधेयक – Supreme Court (Number of Judges) Amendment Bill, 2026
• सध्याची मंजूर संख्या – 34
• नवीन मंजूर संख्या – 38
• CJI वगळता न्यायाधीश – 37
• संबंधित कायदा – Supreme Court (Number of Judges) Act, 1956
• घटनात्मक आधार – अनुच्छेद 124(1)

MPSC आणि राज्यसेवा परीक्षेत हा मुद्दा राज्यघटना विषयात विचारला जाऊ शकतो.

2. ICARने African Swine Fever विरुद्ध स्वदेशी लस विकसित केली

कृषी आणि पशुसंवर्धन क्षेत्रातील 4 ऑगस्टची अत्यंत महत्त्वाची घडामोड म्हणजे Indian Council of Agricultural Research (ICAR) ने African Swine Fever म्हणजेच ASF विरुद्ध स्वदेशी लस विकसित केली आहे.

African Swine Fever हा डुकरांना होणारा अत्यंत संसर्गजन्य विषाणूजन्य आजार आहे. या रोगामुळे डुक्कर पालन करणाऱ्या शेतकऱ्यांचे मोठे आर्थिक नुकसान होऊ शकते.

भारतामध्ये या रोगाचा प्रादुर्भाव विशेषतः ईशान्येकडील राज्यांसाठी चिंतेचा विषय राहिला आहे. त्यामुळे देशात विकसित झालेली स्वदेशी लस ही पशुधन आरोग्य आणि जैवसुरक्षेच्या दृष्टीने महत्त्वाची कामगिरी मानली जात आहे.

ही लस ICAR-National Institute of High Security Animal Diseases (NIHSAD), भोपाळ येथे विकसित करण्यात आली आहे. उपलब्ध माहितीनुसार ही MA-104 cell-based live attenuated vaccine आहे.

यापूर्वी ASF नियंत्रणासाठी प्रामुख्याने रोगनिदान, संक्रमित प्राण्यांचे विलगीकरण/नियंत्रण आणि जैवसुरक्षा उपायांवर भर दिला जात होता. स्वदेशी लसीमुळे भविष्यात रोग नियंत्रणाच्या प्रयत्नांना मोठी मदत होऊ शकते.

परीक्षेसाठी महत्त्वाचे

ASF – African Swine Fever

• रोग – डुकरांना होणारा विषाणूजन्य आजार
• लस विकसित करणारी संस्था – ICAR
• संबंधित संस्था – ICAR-NIHSAD
• ठिकाण – भोपाळ
• क्षेत्र – पशुवैद्यकीय विज्ञान आणि जैवसुरक्षा

3. ICARची तूर डाळीच्या संशोधनात मोठी कामगिरी

कृषी क्षेत्रातील आणखी एक महत्त्वाची वैज्ञानिक घडामोड म्हणजे ICARने तूर म्हणजेच Pigeonpea चे भारतातील पहिले पूर्ण Telomere-to-Telomere (T2T) Reference Genome विकसित केले आहे.

तुरीचे शास्त्रीय नाव Cajanus cajan आहे. भारतात तुरीला अरहर किंवा तूर या नावाने ओळखले जाते.

या संशोधनात ‘Asha’ या तुरीच्या वाणाचा वापर करण्यात आला आहे. या T2T genome मध्ये सुमारे 752.65 million base pairs चा DNA sequence असून तो तुरीच्या सर्व 11 chromosomes चे अधिक पूर्ण चित्र देतो.

Telomere-to-Telomere sequencing म्हणजे गुणसूत्राच्या एका टोकापासून दुसऱ्या टोकापर्यंत शक्य तितका पूर्ण आणि gap-free genome sequence तयार करण्याची आधुनिक पद्धत.

या संशोधनामुळे भविष्यात:

• अधिक उत्पादन देणाऱ्या तुरीच्या जाती
• दुष्काळ सहन करणाऱ्या जाती
• हवामान बदलाला तोंड देणाऱ्या जाती
• चांगल्या पोषणमूल्याच्या जाती

विकसित करण्यासाठी मदत होऊ शकते.

भारतासाठी ही कामगिरी महत्त्वाची आहे कारण डाळींच्या उत्पादनात तूर हे प्रमुख पीक आहे.

परीक्षेसाठी लक्षात ठेवा

Pigeonpea = तूर / अरहर

Scientific Name: Cajanus cajan

Genome variety: Asha

Genome technology: Telomere-to-Telomere (T2T)

संस्था: ICAR

4. Yuva Sangam Phase VII साठी ऑनलाइन नोंदणी सुरू

Yuva Sangam Phase VII साठी ऑनलाइन नोंदणी प्रक्रिया 4 ऑगस्ट 2026 पासून सुरू झाली आहे.

हा उपक्रम Ek Bharat Shreshtha Bharat (EBSB) अंतर्गत राबविला जातो. देशातील विविध भागांतील तरुणांना एकमेकांच्या राज्यातील संस्कृती, परंपरा, शिक्षण, पर्यटन, तंत्रज्ञान आणि सामाजिक जीवन समजून घेण्याची संधी देणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.

Phase VII मध्ये 20 Higher Education Institutions युवा देवाणघेवाण कार्यक्रमांचे नेतृत्व करणार आहेत.

या कार्यक्रमासाठी 18 ते 30 वर्षे वयोगटातील युवक पात्र आहेत. यामध्ये उच्च शिक्षण संस्थांमधील विद्यार्थी, NSS/NYKS स्वयंसेवक आणि young professionals यांचा समावेश आहे.

4 ऑगस्टपासून सुरू झालेली ऑनलाइन नोंदणी 18 ऑगस्ट 2026 पर्यंत सुरू राहणार आहे.

परीक्षेसाठी महत्त्वाचे

• उपक्रम – Yuva Sangam
• टप्पा – Phase VII
• अंतर्गत – Ek Bharat Shreshtha Bharat
• नोंदणी सुरू – 4 ऑगस्ट 2026
• शेवटची तारीख – 18 ऑगस्ट 2026
• पात्र वयोगट – 18 ते 30 वर्षे
• Higher Education Institutions – 20

5. D. Y. Patil यांचे निधन

महाराष्ट्रासाठी 4 ऑगस्टची महत्त्वाची व्यक्तिनिष्ठ घडामोड म्हणजे पद्मश्री डॉ. डी. वाय. पाटील यांचे निधन.

प्रसिद्ध शिक्षणतज्ज्ञ, समाजसेवक आणि राजकीय व्यक्तिमत्त्व म्हणून त्यांची ओळख होती. त्यांचे निधन 4 ऑगस्ट 2026 रोजी कोल्हापूर येथे झाले.

डॉ. डी. वाय. पाटील यांनी शिक्षण क्षेत्रात मोठे योगदान दिले. त्यांनी विविध शैक्षणिक संस्था उभारण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांचा राजकीय प्रवासही उल्लेखनीय होता.

त्यांनी बिहार, पश्चिम बंगाल आणि त्रिपुरा या राज्यांचे राज्यपाल म्हणून काम केले होते. त्यांना 1991 मध्ये पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते.

परीक्षेसाठी लक्षात ठेवा

• नाव – डॉ. डी. वाय. पाटील
• क्षेत्र – शिक्षण, समाजकार्य आणि राजकारण
• निधन – 4 ऑगस्ट 2026
• ठिकाण – कोल्हापूर, महाराष्ट्र
• राज्यपाल म्हणून कार्य – बिहार, पश्चिम बंगाल, त्रिपुरा
• पुरस्कार – पद्मश्री

6. महाराष्ट्रात Analogue Paneer वर एक वर्षाची बंदी

महाराष्ट्रातील अन्नसुरक्षेच्या दृष्टीने Analogue Paneer संदर्भातील निर्णय चर्चेत आला आहे.

Analogue paneer म्हणजे पारंपरिक दुधापासून तयार केलेल्या paneer पेक्षा वेगळ्या स्वरूपातील non-dairy/दुग्धेतर घटकांवर आधारित उत्पादन. याचा वापर काही ठिकाणी कमी खर्चाच्या पर्यायासाठी केला जातो.

महाराष्ट्रात 30 जुलै 2026 पासून analogue paneer च्या उत्पादन, साठवणूक, वितरण, वाहतूक आणि विक्रीवर एक वर्षाची राज्यव्यापी बंदी लागू करण्यात आल्याची माहिती समोर आली आहे.

ही घडामोड अन्नभेसळ, अन्नसुरक्षा आणि ग्राहक संरक्षणाच्या दृष्टीने महत्त्वाची आहे.

विशेषतः हॉटेल, रेस्टॉरंट आणि खाद्यपदार्थ विक्री क्षेत्रात वापरल्या जाणाऱ्या अशा उत्पादनांच्या लेबलिंग आणि गुणवत्तेवर लक्ष देण्याचा मुद्दा यामुळे पुढे आला आहे.

परीक्षेसाठी

Analogue Paneer – महाराष्ट्र

बंदीचा कालावधी – 1 वर्ष

बंदी सुरू – 30 जुलै 2026

क्षेत्र – Food Safety / Consumer Protection

7. BRICS Anti-Corruption Working Group ची बैठक हैदराबादमध्ये

BRICS Anti-Corruption Working Group ची दुसरी बैठक 4 ऑगस्ट 2026 रोजी हैदराबादमध्ये सुरू झाली.

भ्रष्टाचारविरोधी सहकार्य, माहितीची देवाणघेवाण, प्रभावी प्रतिबंधक यंत्रणा आणि भ्रष्टाचाराविरोधातील आंतरराष्ट्रीय सहकार्य या विषयांवर अशा बैठकींमध्ये चर्चा होते.

BRICS हा भारतासाठी आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि बहुपक्षीय सहकार्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचा गट आहे. भारताच्या अध्यक्षतेखाली किंवा सहभागातून अशा बैठकींमध्ये भ्रष्टाचारविरोधी यंत्रणा मजबूत करण्यावर भर दिला जातो.

PIBच्या 4 ऑगस्टच्या प्रसिद्धीपत्रकांच्या यादीत 2nd BRICS Anti-Corruption Working Group Meeting – Hyderabad ही घडामोड नोंदवली आहे.

4 ऑगस्ट 2026 चालू घडामोडी – झटपट Revision

निष्कर्ष

4 ऑगस्ट 2026 च्या चालू घडामोडींचा अभ्यास करताना न्यायव्यवस्था, कृषी विज्ञान, पशुवैद्यकीय संशोधन, युवा कार्यक्रम आणि महाराष्ट्रातील अन्नसुरक्षा हे पाच मुख्य विषय लक्षात ठेवा.

विशेषतः Supreme Court (Number of Judges) Amendment Bill, 2026, ICARची African Swine Fever लस, तुरीचा T2T Reference Genome, Yuva Sangam Phase VII आणि महाराष्ट्रातील Analogue Paneer बंदी हे मुद्दे MPSC, SSC, Banking, Railway, पोलीस भरती, तलाठी आणि ग्रामसेवक परीक्षांसाठी उपयोगी ठरू शकतात.

रोजच्या Current Affairs मध्ये फक्त मोठ्या राजकीय बातम्यांवर अवलंबून न राहता विज्ञान + कृषी + राज्यव्यवस्था + महाराष्ट्र + शिक्षण अशा वेगवेगळ्या क्षेत्रांतील बातम्यांचा समावेश करणे विद्यार्थ्यांसाठी अधिक फायदेशीर ठरते.

हे देखील वाचा

3 ऑगस्ट 2026 चालू घडामोडी: काल काय घडले? भारतासह जगातील 10 महत्त्वाच्या घडामोडी

2 ऑगस्ट 2026 चालू घडामोडी: आजच्या 10 महत्त्वाच्या घडामोडी | Current Affairs 2 August 2026

30 जुलै 2026 चालू घडामोडी: लोकसभेत ‘वंदे मातरम्’ विधेयक मंजूर ते अजिंक्य रहाणेची निवृत्ती – जाणून घ्या दिवसातील 10 मोठ्या घडामोडी

4 ऑगस्ट 2026 चालू घडामोडी – 30 MCQ

1. Supreme Court (Number of Judges) Amendment Bill, 2026 नुसार सर्वोच्च न्यायालयातील मंजूर न्यायाधीशांची संख्या किती होणार आहे?
A) 34
B) 36
C) 38
D) 40

2. सर्वोच्च न्यायालयातील न्यायाधीशांची संख्या वाढविण्याशी संबंधित विधेयक कोणत्या कायद्यात सुधारणा करते?
A) Indian Judiciary Act, 1950
B) Supreme Court (Number of Judges) Act, 1956
C) Judicial Reform Act, 1960
D) Supreme Court Administration Act, 1972

3. सर्वोच्च न्यायालयातील न्यायाधीशांची संख्या निश्चित करण्यासाठी भारतीय राज्यघटनेतील कोणता अनुच्छेद महत्त्वाचा आहे?
A) अनुच्छेद 110
B) अनुच्छेद 112
C) अनुच्छेद 124(1)
D) अनुच्छेद 148

4. African Swine Fever विरुद्ध स्वदेशी लस कोणत्या संस्थेने विकसित केली?
A) ICMR
B) DRDO
C) ICAR
D) CSIR

5. African Swine Fever विरुद्धची स्वदेशी लस कोणत्या संस्थेशी संबंधित आहे?
A) ICAR-NIHSAD
B) ICAR-IARI
C) NDRI
D) IVRI

6. ICAR-NIHSAD कोणत्या शहरात आहे?
A) पुणे
B) भोपाळ
C) नागपूर
D) लखनौ

7. African Swine Fever हा मुख्यतः कोणत्या प्राण्यांना होणारा आजार आहे?
A) गुरे
B) शेळ्या
C) डुक्कर
D) कोंबड्या

8. ASF चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Asian Swine Fever
B) African Swine Fever
C) Animal Swine Flu
D) African Swine Flu

9. ICARने कोणत्या पिकाचा Telomere-to-Telomere Reference Genome विकसित केला?
A) गहू
B) तांदूळ
C) तूर
D) कापूस

10. Pigeonpea चे मराठी नाव काय आहे?
A) हरभरा
B) तूर
C) मूग
D) उडीद

11. Pigeonpea चे शास्त्रीय नाव कोणते आहे?
A) Cajanus cajan
B) Oryza sativa
C) Triticum aestivum
D) Cicer arietinum

12. तुरीच्या T2T Genome संशोधनासाठी कोणत्या वाणाचा वापर करण्यात आला?
A) विजय
B) आषा
C) Asha
D) राजेश्वरी

13. T2T या संज्ञेचा पूर्ण अर्थ काय आहे?
A) Total-to-Total
B) Telomere-to-Telomere
C) Tissue-to-Tissue
D) Technology-to-Technology

14. तुरीच्या T2T Genome च्या संशोधनात मुख्यतः कोणत्या क्षेत्राचा वापर झाला?
A) अंतराळ विज्ञान
B) जीनोमिक्स
C) हवामानशास्त्र
D) खगोलशास्त्र

15. Yuva Sangam कोणत्या उपक्रमाचा भाग आहे?
A) Digital India
B) Ek Bharat Shreshtha Bharat
C) Skill India
D) Make in India

16. 4 ऑगस्ट 2026 रोजी Yuva Sangam च्या कोणत्या टप्प्यासाठी नोंदणी सुरू झाली?
A) Phase V
B) Phase VI
C) Phase VII
D) Phase VIII

17. Yuva Sangam Phase VII साठी पात्र वयोगट कोणता आहे?
A) 15 ते 25 वर्षे
B) 18 ते 30 वर्षे
C) 21 ते 35 वर्षे
D) 18 ते 35 वर्षे

18. Yuva Sangam Phase VII साठी नोंदणीची अंतिम तारीख कोणती आहे?
A) 10 ऑगस्ट 2026
B) 15 ऑगस्ट 2026
C) 18 ऑगस्ट 2026
D) 20 ऑगस्ट 2026

19. Yuva Sangam Phase VII मध्ये किती Higher Education Institutions कार्यक्रमांचे नेतृत्व करणार आहेत?
A) 10
B) 15
C) 20
D) 25

20. डॉ. डी. वाय. पाटील यांचे निधन कोणत्या दिवशी झाले?
A) 2 ऑगस्ट 2026
B) 3 ऑगस्ट 2026
C) 4 ऑगस्ट 2026
D) 5 ऑगस्ट 2026

21. डॉ. डी. वाय. पाटील यांचे निधन कोणत्या शहरात झाले?
A) मुंबई
B) पुणे
C) कोल्हापूर
D) सांगली

22. डॉ. डी. वाय. पाटील यांना कोणता राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला होता?
A) पद्मविभूषण
B) पद्मभूषण
C) पद्मश्री
D) भारतरत्न

23. डॉ. डी. वाय. पाटील यांनी खालीलपैकी कोणत्या राज्याचे राज्यपाल म्हणून काम केले होते?
A) बिहार
B) गुजरात
C) राजस्थान
D) पंजाब

24. महाराष्ट्रात Analogue Paneer वर किती कालावधीसाठी बंदी लागू करण्यात आली?
A) 3 महिने
B) 6 महिने
C) 1 वर्ष
D) 2 वर्षे

25. महाराष्ट्रात Analogue Paneer वरील बंदी कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे?
A) शिक्षण
B) अन्नसुरक्षा
C) वाहतूक
D) बँकिंग

26. महाराष्ट्रात Analogue Paneer वरील बंदी कधीपासून लागू करण्यात आली?
A) 1 जुलै 2026
B) 15 जुलै 2026
C) 30 जुलै 2026
D) 4 ऑगस्ट 2026

27. 2nd BRICS Anti-Corruption Working Group Meeting कुठे आयोजित करण्यात आली?
A) नवी दिल्ली
B) मुंबई
C) हैदराबाद
D) बेंगळुरू

28. BRICS Anti-Corruption Working Group मुख्यतः कोणत्या विषयाशी संबंधित आहे?
A) हवामान बदल
B) भ्रष्टाचारविरोधी सहकार्य
C) अंतराळ संशोधन
D) क्रीडा विकास

29. ICARचे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Indian Council of Agricultural Research
B) Indian Centre for Agricultural Research
C) International Council of Agricultural Research
D) Indian Committee for Animal Research

30. 4 ऑगस्ट 2026 च्या चालू घडामोडींमध्ये खालीलपैकी कोणता विषय कृषी विज्ञानाशी संबंधित आहे?
A) Pigeonpea T2T Genome
B) Supreme Court Judges Bill
C) Yuva Sangam
D) BRICS Anti-Corruption Meeting

उत्तरतालिका