21 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी: भारतासह जगभरातील महत्त्वाच्या घडामोडी

21 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी: भारतासह जगभरातील महत्त्वाच्या घडामोडी

21 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या ठरल्या. संरक्षण, क्रीडा, अर्थव्यवस्था, परराष्ट्र संबंध, हवामान आणि तंत्रज्ञान अशा विविध क्षेत्रांत महत्त्वाच्या घडामोडी समोर आल्या. विशेषतः भारत-मंगोलिया ‘Nomadic Elephant 2026’ लष्करी सरावाची सुरुवात, आशियाई क्रीडा स्पर्धेतील भारताची पदक कामगिरी आणि परकीय चलन प्रवाहाशी संबंधित RBIची आकडेवारी या घडामोडी लक्षात ठेवण्यासारख्या आहेत.

1. भारत-मंगोलिया ‘Nomadic Elephant 2026’ लष्करी सराव सुरू

भारत आणि मंगोलिया यांच्यातील संयुक्त लष्करी सराव ‘Nomadic Elephant 2026’ ची 18वी आवृत्ती 21 सप्टेंबर 2026 रोजी उत्तराखंडमधील पिथौरागढ येथील Foreign Training Node येथे सुरू झाली. हा सराव 3 ऑक्टोबरपर्यंत चालणार आहे.

या सरावात भारतीय लष्कराचे 45 जवान आणि मंगोलियन सशस्त्र दलाचे 45 जवान सहभागी झाले आहेत. हा platoon-level annual exercise आहे. 2025 मधील मागील आवृत्ती मंगोलियाची राजधानी उलानबातर येथे झाली होती.

या सरावाचा मुख्य उद्देश संयुक्त लष्करी क्षमता आणि दोन्ही देशांच्या सैन्यांमधील समन्वय वाढवणे हा आहे. प्रशिक्षणामध्ये अर्ध-शहरी आणि पर्वतीय भागातील दहशतवादविरोधी कारवायांचा समावेश आहे. तसेच Cordon and Search Operations, Room Intervention Drills, Special Heliborne Operations, Cyber Security, Drone Employment आणि Counter-Drone Systems यावर प्रशिक्षण दिले जात आहे.

परीक्षेसाठी लक्षात ठेवा:

• सराव – Nomadic Elephant 2026
• देश – भारत आणि मंगोलिया
• आवृत्ती – 18वी
• ठिकाण – पिथौरागढ, उत्तराखंड
• सहभागी – दोन्ही देशांचे प्रत्येकी 45 जवान

2. Asian Games 2026 मध्ये भारताची पदकांची सुरुवात

जपानमधील Aichi-Nagoya Asian Games 2026 मध्ये 21 सप्टेंबरपर्यंत भारताने एकूण 6 पदके जिंकली होती. यामध्ये 4 रौप्य आणि 2 कांस्य पदकांचा समावेश आहे. त्यावेळी भारताच्या खात्यात सुवर्णपदक नव्हते.

भारताच्या पदकांमध्ये नेमबाजीचा मोठा वाटा आहे. भारतीय नेमबाजांनी एकूण पाच पदके मिळवली आहेत. महिला 10 मीटर एअर रायफल सांघिक प्रकारात Elavenil Valarivan, Sonam Maskar आणि Vidarsa K Vinod यांनी रौप्यपदक मिळवले. Elavenil Valarivan हिने वैयक्तिक प्रकारातही रौप्यपदक जिंकले.

पुरुषांच्या 10 मीटर एअर रायफल सांघिक प्रकारात Rudrankksh Patil, Himanshu Dhillon आणि Parth Rakesh Mane यांनी रौप्यपदक मिळवले. वैयक्तिक प्रकारात Himanshu Dhillon याने रौप्य, तर Rudrankksh Patil याने कांस्यपदक मिळवले.

क्रीडा क्षेत्रातील आणखी एक ऐतिहासिक बाब म्हणजे Suchika Tariyal हिने महिलांच्या Traditional 60 kg MMA प्रकारात कांस्यपदक मिळवले. हे आशियाई क्रीडा स्पर्धेतील भारताचे MMA मधील पहिले पदक ठरले.

महिला क्रिकेट संघाने अंतिम फेरी गाठल्यामुळे भारताचे आणखी एक पदक निश्चित झाले होते. अंतिम सामना 22 सप्टेंबरला श्रीलंकेविरुद्ध होणार होता.

3. भारताच्या परकीय चलन प्रवाहात मोठी वाढ

अर्थव्यवस्थेच्या क्षेत्रात 21 सप्टेंबरला RBIशी संबंधित महत्त्वाची आकडेवारी समोर आली. 18 सप्टेंबर 2026 पर्यंत भारताच्या परकीय चलन स्वॅप सुविधेतून 143.6 अब्ज डॉलरचा प्रवाह आकर्षित झाला, अशी माहिती Reuters ने दिली.

भारतीय रुपयावर दबाव असताना परकीय चलनाचा प्रवाह वाढवण्यासाठी RBIने विविध उपाययोजना केल्या होत्या. यामध्ये concessional hedging facilities आणि swap arrangements यांचा समावेश होता.

या प्रवाहात FCNR(B) ठेवींचा मोठा वाटा होता. 31 ऑगस्टपर्यंत FCNR(B) ठेवींमधून 132.98 अब्ज डॉलरचा प्रवाह आला होता. याशिवाय Overseas Foreign Currency Borrowings आणि External Commercial Borrowings यांचाही या योजनेत सहभाग होता.

ही बाब भारताच्या परकीय चलन व्यवस्थापनाच्या दृष्टीने महत्त्वाची आहे. डॉलरचा प्रवाह वाढल्याने परकीय चलन बाजारातील तरलता आणि रुपयावरील दबाव व्यवस्थापित करण्यास मदत होऊ शकते.

4. शेअर बाजारात सहा आठवड्यांच्या घसरणीनंतर वाढ

21 सप्टेंबर 2026 रोजी भारतीय शेअर बाजारात काहीशी सुधारणा दिसून आली. Nifty 50 0.29% वाढून 23,414.30 वर, तर Sensex 0.76% वाढून 74,858.99 वर बंद झाला.

अलीकडील घसरणीनंतर काही गुंतवणूकदारांनी कमी झालेल्या किमतींचा फायदा घेत खरेदी केल्यामुळे बाजाराला आधार मिळाला. मात्र, कच्च्या तेलाच्या किमती आणि जागतिक आर्थिक परिस्थितीबाबतची अनिश्चितता बाजारासाठी महत्त्वाचा घटक राहिली.

विशेष म्हणजे Nifty आणि Sensex मध्ये सलग सहा आठवड्यांची घसरण झाल्यानंतर ही वाढ नोंदवण्यात आली. Reutersच्या अहवालानुसार ही सलग घसरण सहा वर्षांतील सर्वाधिक दीर्घ कालावधीची होती.

5. जागतिक पातळीवर संयुक्त राष्ट्रांच्या बैठकीकडे लक्ष

सप्टेंबरच्या उत्तरार्धात United Nations General Assembly च्या बैठकीकडे जगाचे लक्ष लागले आहे. 2026 मधील जागतिक चर्चांमध्ये युद्ध, हवामान बदल, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, आर्थिक असमानता आणि वाढती जीवनावश्यक खर्चाची समस्या हे प्रमुख विषय ठरत आहेत.

AI क्षेत्रातील वेगवान विकासामुळे त्याच्या नियमनाचा प्रश्नही आंतरराष्ट्रीय चर्चेत आहे. विविध देशांमधील संघर्ष आणि हवामानाशी संबंधित संकटांच्या पार्श्वभूमीवर आंतरराष्ट्रीय सहकार्याची गरज अधोरेखित होत आहे.

6. AI आणि राष्ट्रीय सुरक्षेवरील चर्चा

21 सप्टेंबरच्या चालू घडामोडींमध्ये Artificial Intelligence, Agentic AI आणि AI Alignment हे विषयही चर्चेत होते. अत्याधुनिक AI प्रणालींच्या वाढत्या क्षमतेमुळे त्यांचे नियंत्रण, सुरक्षा आणि जबाबदार वापर यासंबंधी प्रश्न महत्त्वाचे ठरत आहेत.

Agentic AI म्हणजे केवळ प्रश्नांची उत्तरे देणाऱ्या AIपेक्षा अधिक स्वायत्तपणे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी विविध कृती करणाऱ्या प्रणाली. त्यामुळे भविष्यात AIचा वापर प्रशासन, संरक्षण, उद्योग आणि संशोधन यांसारख्या क्षेत्रांत वाढताना सुरक्षा आणि नियमनाचे महत्त्वही वाढणार आहे.

7. भारत-चीन संबंध आणि सीमाविषयक मुद्दे चर्चेत

21 सप्टेंबरच्या विश्लेषणांमध्ये भारत-चीन सीमेवरील परिस्थिती आणि LACशी संबंधित विषयांचाही समावेश होता. दोन्ही देशांमधील संवाद, सैन्याची माघार आणि de-escalation यासंबंधीच्या प्रक्रियेकडे धोरणात्मक दृष्टिकोनातून पाहिले जाते.

स्पर्धा परीक्षांसाठी LAC, McMahon Line, भारत-चीन सीमा आणि disengagement यांसारख्या संज्ञा महत्त्वाच्या आहेत.

8. अणुऊर्जा आणि Small Modular Reactors

भारताच्या ऊर्जा भविष्यासंदर्भात Small Modular Reactors (SMRs) आणि अणुऊर्जेचा विस्तार यावरही चर्चा होत आहे. भारताच्या दीर्घकालीन ऊर्जा गरजा पूर्ण करण्यासाठी अणुऊर्जेची भूमिका महत्त्वाची ठरू शकते.

भारताच्या तीन-टप्प्यांच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमाची संकल्पना डॉ. होमी जहांगीर भाभा यांनी मांडली होती. भविष्यात अणुऊर्जा क्षमता वाढवताना सुरक्षितता, नियमन, तंत्रज्ञान आणि इंधन उपलब्धता हे महत्त्वाचे मुद्दे राहणार आहेत.

21 सप्टेंबर 2026 : परीक्षेसाठी महत्त्वाचे एक ओळीत मुद्दे

• Nomadic Elephant 2026 – भारत आणि मंगोलिया यांचा संयुक्त लष्करी सराव.
• Nomadic Elephant 2026 ची 18वी आवृत्ती पिथौरागढ, उत्तराखंड येथे सुरू झाली.
• सरावात भारत आणि मंगोलियाचे प्रत्येकी 45 जवान सहभागी आहेत.
• Asian Games 2026 – Aichi-Nagoya, जपान.
• 21 सप्टेंबरपर्यंत भारताची पदकसंख्या – 6.
• भारत – 4 रौप्य आणि 2 कांस्य.
• Suchika Tariyal – आशियाई क्रीडा स्पर्धेतील भारताचे पहिले MMA पदक.
• RBIच्या swap facility अंतर्गत $143.6 अब्ज परकीय चलन प्रवाह आकर्षित झाला.
• 21 सप्टेंबरला Sensex 74,858.99 वर बंद झाला.
• Nifty 50 – 23,414.30 वर बंद झाला.
• AI क्षेत्रातील महत्त्वाचे विषय – Agentic AI आणि AI Alignment.
• जागतिक चर्चेतील प्रमुख विषय – युद्ध, हवामान बदल, AI आणि आर्थिक असमानता.

निष्कर्ष

21 सप्टेंबर 2026 हा दिवस संरक्षण, क्रीडा आणि अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टीने विशेष महत्त्वाचा ठरला. भारत-मंगोलिया संयुक्त लष्करी सरावाची सुरुवात, Asian Games मधील भारताची सहा पदकांची कामगिरी आणि RBIच्या परकीय चलन स्वॅप सुविधेतून झालेला मोठा प्रवाह या प्रमुख घडामोडी स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीसाठी लक्षात ठेवण्यासारख्या आहेत. त्याचबरोबर शेअर बाजारातील हालचाली, AIचे वाढते महत्त्व आणि जागतिक पातळीवरील राजनैतिक घडामोडी यांचाही अभ्यास करणे उपयुक्त ठरेल.

21 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी – 30 MCQ

1. ‘Nomadic Elephant 2026’ हा संयुक्त लष्करी सराव कोणत्या दोन देशांदरम्यान आयोजित करण्यात आला?
A) भारत–जपान
B) भारत–मंगोलिया
C) भारत–व्हिएतनाम
D) भारत–दक्षिण कोरिया
उत्तर: B) भारत–मंगोलिया

2. Nomadic Elephant 2026 ची कोणती आवृत्ती होती?
A) 16वी
B) 17वी
C) 18वी
D) 19वी
उत्तर: C) 18वी

3. Nomadic Elephant 2026 लष्करी सराव कुठे सुरू झाला?
A) देहरादून
B) पिथौरागढ
C) लेह
D) श्रीनगर
उत्तर: B) पिथौरागढ

4. Nomadic Elephant 2026 मध्ये भारताचे किती जवान सहभागी झाले?
A) 35
B) 40
C) 45
D) 50
उत्तर: C) 45

5. Nomadic Elephant 2026 मध्ये मंगोलियाचे किती जवान सहभागी झाले?
A) 40
B) 45
C) 50
D) 55
उत्तर: B) 45

6. Nomadic Elephant 2026 मध्ये खालीलपैकी कोणत्या प्रकारच्या कारवायांचा सराव करण्यात आला?
A) Room Intervention Drills
B) Naval Warfare
C) Deep Sea Diving
D) Aircraft Carrier Operations
उत्तर: A) Room Intervention Drills

7. 2026 Asian Games कोणत्या देशात आयोजित करण्यात आले?
A) चीन
B) दक्षिण कोरिया
C) जपान
D) इंडोनेशिया
उत्तर: C) जपान

8. 2026 Asian Games चे यजमान शहर कोणते आहे?
A) टोकियो
B) ओसाका
C) Aichi-Nagoya
D) क्योटो
उत्तर: C) Aichi-Nagoya

9. 21 सप्टेंबर 2026 पर्यंत Asian Games मध्ये भारताने किती पदके जिंकली होती?
A) 4
B) 5
C) 6
D) 7
उत्तर: C) 6

10. 21 सप्टेंबरपर्यंत भारताच्या 6 पदकांमध्ये किती रौप्यपदके होती?
A) 2
B) 3
C) 4
D) 5
उत्तर: C) 4

11. 21 सप्टेंबरपर्यंत भारताच्या Asian Games पदकतालिकेत किती कांस्यपदके होती?
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
उत्तर: B) 2

12. Suchika Tariyal यांनी कोणत्या क्रीडा प्रकारात भारतासाठी ऐतिहासिक पदक मिळवले?
A) बॉक्सिंग
B) कुस्ती
C) MMA
D) तायक्वांदो
उत्तर: C) MMA

13. Suchika Tariyal यांनी कोणत्या वजन गटात कांस्यपदक मिळवले?
A) 50 kg
B) 55 kg
C) 60 kg
D) 65 kg
उत्तर: C) 60 kg

14. महिलांच्या 10 मीटर एअर रायफल सांघिक प्रकारात भारताने कोणते पदक जिंकले?
A) सुवर्ण
B) रौप्य
C) कांस्य
D) कोणतेही नाही
उत्तर: B) रौप्य

15. Elavenil Valarivan कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
A) नेमबाजी
B) बॅडमिंटन
C) बॉक्सिंग
D) तिरंदाजी
उत्तर: A) नेमबाजी

16. भारताच्या Asian Games पदकांमध्ये कोणत्या खेळाचा मोठा वाटा होता?
A) फुटबॉल
B) नेमबाजी
C) हॉकी
D) जलतरण
उत्तर: B) नेमबाजी

17. 18 सप्टेंबर 2026 पर्यंत भारताने RBIच्या swap facility अंतर्गत किती परकीय चलन प्रवाह आकर्षित केला?
A) 103.6 अब्ज डॉलर
B) 123.6 अब्ज डॉलर
C) 143.6 अब्ज डॉलर
D) 153.6 अब्ज डॉलर
उत्तर: C) 143.6 अब्ज डॉलर

18. FCNR(B) चा संबंध कशाशी आहे?
A) परकीय चलनातील बँक ठेवी
B) शेअर बाजार
C) सरकारी रोखे
D) विमा योजना
उत्तर: A) परकीय चलनातील बँक ठेवी

19. भारताच्या परकीय चलन व्यवस्थापनाची जबाबदारी मुख्यतः कोणत्या संस्थेकडे आहे?
A) SEBI
B) RBI
C) NABARD
D) IRDAI
उत्तर: B) RBI

20. 21 सप्टेंबर 2026 रोजी Sensex किती अंकांवर बंद झाला?
A) 73,858.99
B) 74,858.99
C) 75,858.99
D) 76,858.99
उत्तर: B) 74,858.99

21. 21 सप्टेंबर 2026 रोजी Nifty 50 किती अंकांवर बंद झाला?
A) 22,414.30
B) 23,014.30
C) 23,414.30
D) 24,414.30
उत्तर: C) 23,414.30

22. 21 सप्टेंबर 2026 रोजी भारतीय शेअर बाजारातील वाढीला कोणत्या घटकाचा आधार मिळाला?
A) कमी झालेल्या किमतींवरील खरेदी
B) बँका बंद होणे
C) आयात बंद होणे
D) बाजारातील व्यवहार थांबणे
उत्तर: A) कमी झालेल्या किमतींवरील खरेदी

23. Agentic AI म्हणजे काय?
A) केवळ फोटो एडिट करणारे AI
B) स्वायत्तपणे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी कृती करू शकणारे AI
C) केवळ भाषांतर करणारे AI
D) केवळ गणित सोडवणारे AI
उत्तर: B) स्वायत्तपणे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी कृती करू शकणारे AI

24. AI Alignment चा मुख्य संबंध कशाशी आहे?
A) AI प्रणाली मानवी उद्दिष्टे व मूल्यांशी सुसंगत ठेवणे
B) इंटरनेटचा वेग वाढवणे
C) संगणकाची मेमरी वाढवणे
D) मोबाईल नेटवर्क वाढवणे
उत्तर: A) AI प्रणाली मानवी उद्दिष्टे व मूल्यांशी सुसंगत ठेवणे

25. LAC चा पूर्ण अर्थ काय आहे?
A) Line of Actual Control
B) Line of Asian Countries
C) Local Administrative Control
D) Land Area Commission
उत्तर: A) Line of Actual Control

26. भारत-चीन सीमाविषयक चर्चेत कोणता प्रदेश महत्त्वाचा आहे?
A) LAC
B) LOC
C) Tropic of Cancer
D) Equator
उत्तर: A) LAC

27. भारताच्या तीन-टप्प्यांच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमाशी कोणत्या शास्त्रज्ञाचे नाव जोडलेले आहे?
A) सी. व्ही. रमण
B) होमी जहांगीर भाभा
C) विक्रम साराभाई
D) ए. पी. जे. अब्दुल कलाम
उत्तर: B) होमी जहांगीर भाभा

28. SMR चा पूर्ण अर्थ काय आहे?
A) Small Modular Reactor
B) Solar Management Reactor
C) Strategic Military Reactor
D) Small Mechanical Resource
उत्तर: A) Small Modular Reactor

29. Small Modular Reactors चा संबंध कोणत्या क्षेत्राशी आहे?
A) अणुऊर्जा
B) कृषी
C) क्रीडा
D) पर्यटन
उत्तर: A) अणुऊर्जा

30. 21 सप्टेंबर 2026 च्या चालू घडामोडींमध्ये खालीलपैकी कोणता विषय प्रमुख होता?
A) संरक्षण
B) क्रीडा
C) अर्थव्यवस्था
D) वरील सर्व
उत्तर: D) वरील सर्व