13 ऑक्टोबर 2026चालू घडामोडी : भारताच्या महत्त्वाच्या घडामोडी, संरक्षण क्षेत्रातील अपडेट्स आणि स्पर्धा परीक्षा GK
13 ऑक्टोबर 2026 चालू घडामोडी : भारताच्या महत्त्वाच्या घडामोडी, संरक्षण क्षेत्रातील अपडेट्स आणि स्पर्धा परीक्षा GK
प्रस्तावना
स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीमध्ये चालू घडामोडींना विशेष महत्त्व आहे. MPSC, तलाठी भरती, पोलीस भरती, ग्रामसेवक, सरळसेवा भरती, रेल्वे भरती, बँकिंग आणि इतर सरकारी परीक्षांमध्ये राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय बातम्या, सरकारी योजना, संरक्षण क्षेत्र, अर्थव्यवस्था, विज्ञान-तंत्रज्ञान आणि महत्त्वाच्या नियुक्त्यांवर आधारित प्रश्न विचारले जाऊ शकतात.
१३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी भारताच्या राष्ट्रीय सुरक्षा, संरक्षण सहकार्य, कृषी संशोधन, पायाभूत सुविधा आणि सांस्कृतिक वारसा या विषयांशी संबंधित महत्त्वाच्या घडामोडी समोर आल्या. या लेखामध्ये त्या दिवसाच्या महत्त्वाच्या बातम्यांचा अभ्यासासाठी उपयोगी असा आढावा घेण्यात आला आहे.
१. भारतात पहिली BIMSTEC गृहमंत्रीस्तरीय बैठक
१३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी नवी दिल्ली येथे BIMSTEC देशांच्या गृहमंत्र्यांची पहिली बैठक आयोजित करण्यात आली. या बैठकीचे यजमानपद भारताने भूषवले. केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी या बैठकीच्या माध्यमातून प्रादेशिक सुरक्षा आणि विविध देशांमधील समन्वय मजबूत करण्यावर भर दिला.
BIMSTEC म्हणजे Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technical and Economic Cooperation. बंगालच्या उपसागराच्या परिसरातील देशांमध्ये आर्थिक, तांत्रिक आणि प्रादेशिक सहकार्य वाढवणे हा या संघटनेचा प्रमुख उद्देश आहे.
या बैठकीत दहशतवाद, सीमापार संघटित गुन्हेगारी, अंमली पदार्थांची तस्करी, मानवी तस्करी, बेकायदेशीर आर्थिक व्यवहार आणि सायबर सुरक्षेसारख्या आव्हानांवर सहकार्य करण्याचा विषय महत्त्वाचा ठरला.
आज गुन्हेगारीचे स्वरूप केवळ एका देशापुरते मर्यादित राहिलेले नाही. इंटरनेट, डिजिटल आर्थिक व्यवहार आणि आंतरराष्ट्रीय संपर्कामुळे गुन्हेगार वेगवेगळ्या देशांमध्ये कार्यरत असू शकतात. त्यामुळे माहितीची देवाणघेवाण, तपास यंत्रणांमधील समन्वय आणि संयुक्त प्रयत्न आवश्यक ठरतात.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्वाचे मुद्दे:
- बैठक: पहिली BIMSTEC गृहमंत्रीस्तरीय बैठक
- ठिकाण: नवी दिल्ली
- तारीख: १३ ऑक्टोबर २०२६
- भारताचे केंद्रीय गृहमंत्री: अमित शाह
- प्रमुख विषय: प्रादेशिक सुरक्षा आणि सीमापार गुन्हेगारीविरोधातील सहकार्य
२. भारत-झेक प्रजासत्ताक संरक्षण सहकार्य
भारत आणि झेक प्रजासत्ताक यांच्यातील संरक्षण सहकार्य हा १३ ऑक्टोबरच्या महत्त्वाच्या विषयांपैकी एक होता. भारताचे संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह यांनी झेक प्रजासत्ताकचे प्रथम उपपंतप्रधान आणि उद्योग व व्यापारमंत्री यांच्याशी द्विपक्षीय चर्चा केली.
संरक्षण क्षेत्रामध्ये आधुनिक तंत्रज्ञान, संशोधन, उत्पादन क्षमता आणि औद्योगिक सहकार्य यांना महत्त्व आहे. भारत संरक्षण साहित्याच्या देशांतर्गत उत्पादनाला प्रोत्साहन देत असून, तंत्रज्ञान आणि औद्योगिक भागीदारीच्या माध्यमातून संरक्षण क्षेत्र अधिक सक्षम करण्याचा प्रयत्न करत आहे.
भारतासाठी अशा आंतरराष्ट्रीय भागीदारीमुळे संरक्षण उत्पादन, संशोधन आणि उद्योग क्षेत्रात नवीन संधी निर्माण होऊ शकतात. मात्र कोणत्याही विशिष्ट करारातील आर्थिक मूल्य किंवा अंमलबजावणीची माहिती अधिकृत प्रसिद्धिपत्रकातून तपासणे आवश्यक आहे.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्वाचे मुद्दे:
- भारताचे संरक्षणमंत्री: राजनाथ सिंह
- चर्चेचा विषय: भारत-झेक प्रजासत्ताक द्विपक्षीय संरक्षण सहकार्य
- संबंधित क्षेत्रे: संरक्षण उत्पादन, उद्योग आणि तंत्रज्ञान
३. भारतीय नौदल आणि स्वदेशी संरक्षण उत्पादन
भारतीय नौदल आणि देशांतर्गत संरक्षण उत्पादनाशी संबंधित घडामोडींनाही या कालावधीत महत्त्व प्राप्त झाले. स्वदेशी जहाजे, नौदलासाठी आवश्यक उपकरणे आणि देशात विकसित होणाऱ्या संरक्षण तंत्रज्ञानामुळे भारताची सागरी सुरक्षा मजबूत करण्यास मदत होऊ शकते.
भारताला विस्तृत समुद्रकिनारा लाभला आहे. हिंदी महासागरातील व्यापारमार्ग, बंदरे, किनारपट्टी आणि सागरी संसाधनांचे संरक्षण करण्यासाठी आधुनिक नौदलाची भूमिका महत्त्वाची आहे.
संरक्षण क्षेत्रातील स्वदेशी उत्पादनामुळे परदेशी पुरवठादारांवरील अवलंबित्व कमी करण्याची संधी मिळते. यासोबतच देशांतर्गत उद्योगांना प्रोत्साहन, कुशल मनुष्यबळासाठी रोजगाराच्या संधी आणि संशोधनाला चालना मिळू शकते.
संरक्षणविषयक बातम्या अभ्यासताना जहाजाचे नाव, संबंधित दल, उपकरणाचा प्रकार, करार करणारी संस्था आणि अधिकृत घोषणेची तारीख यांची स्वतंत्र नोंद ठेवावी.
४. कृषी क्षेत्रात संशोधन आणि सुधारित सोयाबीन वाण
कृषी क्षेत्र भारताच्या अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग आहे. १३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या सरकारी माहितीनुसार, NRC 268 आणि NRC 270 या सुधारित सोयाबीन वाणांबाबत अनुकूल उत्पादनक्षमतेची चिन्हे नोंदवण्यात आली.
प्रतिकूल हवामानाच्या परिस्थितीतही या वाणांमधून हेक्टरी २० क्विंटल उत्पादन मिळण्याची आशादायक शक्यता प्रसिद्धिपत्रकात नमूद करण्यात आली. हा उल्लेख संशोधनाशी संबंधित निष्कर्ष म्हणून समजावा; प्रत्येक शेतात किंवा प्रत्येक हवामानात इतकेच उत्पादन मिळेल, अशी हमी त्यातून मिळत नाही.
सोयाबीन हे भारतातील महत्त्वाचे तेलबिया पीक आहे. बियाण्यांची गुणवत्ता, पाऊस, मातीचा प्रकार, पेरणीची वेळ, कीड-रोग व्यवस्थापन आणि कृषी तंत्रज्ञान यांचा उत्पादनावर परिणाम होतो.
सुधारित वाणांच्या संशोधनामुळे शेतकऱ्यांना उत्पादकता वाढवण्यासाठी पर्याय उपलब्ध होऊ शकतात. मात्र शेतकऱ्यांनी बियाणे निवडताना स्थानिक कृषी विद्यापीठ, कृषी विज्ञान केंद्र किंवा अधिकृत कृषी विभागाच्या शिफारशी तपासाव्यात.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्वाचे मुद्दे:
- पीक: सोयाबीन
- सुधारित वाण: NRC 268 आणि NRC 270
- संबंधित क्षेत्र: कृषी संशोधन आणि पीक उत्पादकता
- महत्त्व: प्रतिकूल हवामानात उत्पादनक्षमतेचा अभ्यास
५. PM GatiShakti राष्ट्रीय मास्टर प्लॅन
पायाभूत सुविधा विकासासाठी PM GatiShakti राष्ट्रीय मास्टर प्लॅन महत्त्वाची भूमिका बजावतो. १३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी या योजनेच्या पाच वर्षांच्या प्रवासासंबंधी सरकारी माहिती प्रसिद्ध झाली.
PM GatiShakti चा मुख्य उद्देश विविध पायाभूत सुविधा प्रकल्पांचे नियोजन अधिक समन्वित करणे हा आहे. रस्ते, रेल्वे, बंदरे, विमानतळ, लॉजिस्टिक्स आणि औद्योगिक क्षेत्रांमधील संपर्क सुधारण्यासाठी विविध विभागांमधील समन्वय महत्त्वाचा ठरतो.
पायाभूत सुविधांचे नियोजन करताना वेगवेगळ्या विभागांनी स्वतंत्रपणे काम केल्यास वेळ, खर्च आणि संसाधनांचा अपव्यय होण्याची शक्यता असते. समन्वित नियोजनामुळे मालवाहतूक सुलभ करणे, वाहतूक खर्च कमी करण्यास मदत करणे आणि उद्योगांना बाजारपेठांशी जोडणे शक्य होऊ शकते.
भारताच्या आर्थिक विकासासाठी मजबूत वाहतूक व्यवस्था महत्त्वाची आहे. कृषी उत्पादन बाजारात पोहोचवणे, कारखान्यांना कच्चा माल पुरवणे आणि बंदरांमार्फत आंतरराष्ट्रीय व्यापार वाढवणे यासाठी पायाभूत सुविधांची भूमिका मोठी आहे.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्वाचे मुद्दे:
- उपक्रम: PM GatiShakti राष्ट्रीय मास्टर प्लॅन
- मुख्य उद्देश: पायाभूत सुविधा प्रकल्पांमध्ये समन्वित नियोजन
- संबंधित क्षेत्रे: वाहतूक, लॉजिस्टिक्स आणि आर्थिक विकास
६. भारतीय रेल्वेच्या मालवाहतुकीतील वाढ
भारतीय रेल्वेच्या मालवाहतुकीसंदर्भातही १३ ऑक्टोबर रोजी महत्त्वाची माहिती प्रसिद्ध झाली. सप्टेंबर २०२६ मध्ये रेल्वेच्या मालवाहतुकीत मागील वर्षाच्या याच महिन्याच्या तुलनेत ६.१४ टक्के वाढ नोंदवण्यात आल्याचे सरकारी माहितीत नमूद करण्यात आले.
रेल्वेच्या माध्यमातून कोळसा, सिमेंट, अन्नधान्य, खते, पोलाद आणि इतर वस्तू मोठ्या प्रमाणावर वाहून नेल्या जातात. त्यामुळे मालवाहतुकीतील वाढ ही औद्योगिक मागणी, वाहतूक व्यवस्था आणि पुरवठा साखळीच्या अभ्यासासाठी उपयुक्त ठरू शकते.
रेल्वे वाहतूक मोठ्या प्रमाणातील मालाची वाहतूक करण्यासाठी उपयुक्त आहे. रस्ते वाहतुकीच्या तुलनेत विशिष्ट प्रकारच्या मालासाठी ती खर्च आणि कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने फायदेशीर ठरू शकते.
मालवाहतुकीचे आकडे समजून घेताना तुलना कोणत्या कालावधीशी केली आहे, वाढीचा टक्का किती आहे आणि कोणत्या प्रकारच्या मालाची वाहतूक झाली आहे हे तपासणे आवश्यक आहे.
७. भारतीय संस्कृती आणि ऐतिहासिक वारशाचे संवर्धन
भारताचा ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करणे हे राष्ट्रीय महत्त्वाचे कार्य आहे. १३ ऑक्टोबर रोजी हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (HAL), नॅशनल कल्चर फंड (NCF) आणि भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण (ASI) यांच्यात वारसा स्थळांच्या संवर्धन आणि विकासासाठी सामंजस्य करार झाल्याची माहिती प्रसिद्ध करण्यात आली.
या उपक्रमातून उद्योग, सांस्कृतिक संस्था आणि वारसा संवर्धनाशी संबंधित यंत्रणा एकत्र येऊन ऐतिहासिक स्थळांच्या संरक्षणासाठी योगदान देऊ शकतात.
ऐतिहासिक वास्तू, स्मारके, शिल्पकला आणि पुरातत्त्वीय स्थळे ही भारताच्या इतिहासाची महत्त्वाची साधने आहेत. त्यांचे संवर्धन केल्याने भावी पिढ्यांना सांस्कृतिक वारशाची ओळख मिळते. पर्यटन आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही त्याचा फायदा होऊ शकतो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्वाचे मुद्दे:
- HAL: हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड
- NCF: नॅशनल कल्चर फंड
- ASI: भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण
- प्रमुख विषय: ऐतिहासिक वारसा स्थळांचे संवर्धन आणि विकास
८. स्पर्धा परीक्षांसाठी चालू घडामोडींचा अभ्यास कसा करावा?
दररोजच्या बातम्या वाचताना फक्त संपूर्ण बातमी पाठ करण्यापेक्षा तिच्यातील महत्त्वाचे तथ्य लक्षात ठेवणे अधिक उपयुक्त ठरते. उदाहरणार्थ, एखाद्या बैठकीचे ठिकाण, संबंधित मंत्री, योजनेचे उद्दिष्ट, संस्थेचे पूर्ण नाव किंवा अहवाल प्रसिद्ध करणारी संस्था यांची नोंद करा.
चालू घडामोडींच्या अभ्यासासाठी पुढील पद्धत वापरता येईल:
१. रोज १५ ते २० मिनिटे राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय बातम्या वाचा.
२. महत्त्वाच्या बातम्यांमधून पाच ते दहा तथ्यांची नोंद करा.
३. प्रत्येक बातमीवर स्वतः दोन वस्तुनिष्ठ प्रश्न तयार करा.
४. आठवड्याच्या शेवटी मागील सात दिवसांच्या बातम्यांची उजळणी करा.
५. अधिकृत सरकारी प्रसिद्धिपत्रके आणि संबंधित संस्थांच्या वेबसाइटवरून माहितीची खात्री करा.
६. MPSC, तलाठी, पोलीस भरती आणि इतर परीक्षांच्या जुन्या प्रश्नपत्रिकांमधील चालू घडामोडींचे प्रश्न सोडवा.
निष्कर्ष
१३ ऑक्टोबर २०२६ च्या चालू घडामोडींमध्ये BIMSTEC गृहमंत्रीस्तरीय बैठक, भारत-झेक प्रजासत्ताक संरक्षण सहकार्य, कृषी संशोधन, PM GatiShakti, रेल्वे मालवाहतूक आणि ऐतिहासिक वारसा संवर्धन यांसारखे विषय अभ्यासासाठी महत्त्वाचे आहेत.
स्पर्धा परीक्षांमध्ये यश मिळवण्यासाठी नियमित वाचन, तथ्यांची अचूक नोंद आणि प्रश्नांचा सराव आवश्यक आहे. रोजच्या चालू घडामोडींची उजळणी केल्यास सामान्य ज्ञान मजबूत करण्यास आणि परीक्षेची तयारी अधिक व्यवस्थित करण्यास मदत होऊ शकते.
13 ऑक्टोबर 2026 चालू घडामोडी MCQ
MPSC, तलाठी भरती, पोलीस भरती, ग्रामसेवक आणि इतर स्पर्धा परीक्षांसाठी खालील बहुपर्यायी प्रश्नांचा सराव करा.
१. BIMSTEC चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technical and Economic Cooperation B) Bharat International Maritime Security Technical Economic Council C) Bengal International Trade and Social Economic Committee D) Bay International Trade Management and Economic Council
२. BIMSTEC संघटनेचा मुख्य उद्देश काय आहे?
A) केवळ लष्करी प्रशिक्षण B) प्रादेशिक सहकार्य आणि आर्थिक विकास C) केवळ क्रीडा स्पर्धा D) केवळ अंतराळ संशोधन
३. भारताचे केंद्रीय गृहमंत्री कोण आहेत?
A) राजनाथ सिंह B) अमित शाह C) नितीन गडकरी D) एस. जयशंकर
४. भारताचे संरक्षणमंत्री कोण आहेत?
A) अमित शाह B) पीयूष गोयल C) राजनाथ सिंह D) धर्मेंद्र प्रधान
५. झेक प्रजासत्ताक कोणत्या खंडात आहे?
A) आशिया B) युरोप C) आफ्रिका D) दक्षिण अमेरिका
६. भारताच्या संरक्षण उत्पादनातील स्वदेशीकरणाचा प्रमुख फायदा कोणता?
A) आयातीवरील अवलंबित्व कमी करण्यास मदत B) शेतीचे क्षेत्र कमी होणे C) निर्यात पूर्णपणे बंद होणे D) रेल्वे वाहतूक थांबणे
७. भारताच्या सागरी सुरक्षेसाठी कोणते दल महत्त्वाचे आहे?
A) भारतीय नौदल B) भारतीय टपाल विभाग C) भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण D) भारतीय हवामान विभाग
८. सोयाबीन हे कोणत्या प्रकारचे पीक आहे?
A) तंतू पीक B) तेलबिया पीक C) पेय पीक D) मसाला पीक
९. NRC 268 आणि NRC 270 हे कोणत्या पिकाच्या वाणांशी संबंधित आहेत?
A) गहू B) कापूस C) सोयाबीन D) तांदूळ
१०. सुधारित बियाण्यांचा अभ्यास मुख्यतः कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे?
A) कृषी संशोधन B) अंतराळ संशोधन C) सागरी वाहतूक D) पर्यटन
११. PM GatiShakti राष्ट्रीय मास्टर प्लॅनचा मुख्य उद्देश काय आहे?
A) पायाभूत सुविधा प्रकल्पांचे समन्वित नियोजन B) फक्त शालेय परीक्षा आयोजित करणे C) फक्त बँकांचे विलीनीकरण D) फक्त क्रीडा स्पर्धा आयोजित करणे
१२. PM GatiShakti कोणत्या क्षेत्रासाठी महत्त्वाचा आहे?
A) पायाभूत सुविधा आणि लॉजिस्टिक्स B) चित्रपट निर्मिती C) संगीत शिक्षण D) वन्यजीव गणना
१३. रेल्वेच्या मालवाहतुकीमध्ये कोणत्या वस्तूंची वाहतूक होऊ शकते?
A) कोळसा आणि सिमेंट B) केवळ प्रवाशांचे सामान C) फक्त टपाल तिकिटे D) फक्त इलेक्ट्रॉनिक संदेश
१४. रेल्वे मालवाहतुकीतील वाढ कशाचे निदर्शक ठरू शकते?
A) मालवाहतूक आणि पुरवठा साखळीतील हालचाल B) देशातील सर्व उद्योग बंद पडणे C) सर्व रस्ते वाहतूक बंद होणे D) कृषी उत्पादन पूर्णपणे थांबणे
१५. HAL चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Hindustan Aeronautics Limited B) Highway Authority of Logistics C) High Agriculture Laboratory D) Hindustan Automobile League
१६. ASI चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Archaeological Survey of India B) Agricultural Society of India C) Aviation Security Institute D) Asian Science Initiative
१७. NCF चे पूर्ण रूप या वारसा संवर्धनाच्या संदर्भात काय आहे?
A) National Culture Fund B) National Cricket Federation C) New Commercial Finance D) National Climate Forum
१८. ऐतिहासिक वारसा स्थळांचे संवर्धन का महत्त्वाचे आहे?
A) सांस्कृतिक वारसा जतन करण्यासाठी B) इतिहास नष्ट करण्यासाठी C) सर्व स्मारके पाडण्यासाठी D) पर्यटन बंद करण्यासाठी
१९. भारताची राजधानी कोणती आहे?
A) मुंबई B) नवी दिल्ली C) चेन्नई D) कोलकाता
२०. भारताच्या अर्थव्यवस्थेत कृषी क्षेत्राचे महत्त्व काय आहे?
A) अन्नपुरवठा आणि रोजगारासाठी योगदान B) केवळ विमाननिर्मितीसाठी C) केवळ सॉफ्टवेअर निर्मितीसाठी D) केवळ जहाजबांधणीसाठी
२१. सीमापार संघटित गुन्हेगारीचा सामना करण्यासाठी काय आवश्यक आहे?
A) देशांमधील समन्वय आणि माहितीची देवाणघेवाण B) सर्व संपर्क बंद करणे C) तपास यंत्रणा बंद करणे D) कायद्यांची अंमलबजावणी थांबवणे
२२. सायबर सुरक्षा प्रामुख्याने कशाचे संरक्षण करते?
A) डिजिटल प्रणाली आणि माहिती B) केवळ शेतीची जमीन C) केवळ ऐतिहासिक इमारती D) केवळ रेल्वे रुळ
२३. भारतातील सरकारी प्रसिद्धिपत्रके प्रसिद्ध करणारी प्रमुख संस्था कोणती?
A) PIB B) FIFA C) ICC D) NASA
२४. PIB चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Press Information Bureau B) Public Investment Bank C) Police Investigation Board D) Parliamentary International Bureau
२५. भारतीय नौदलाचे प्रमुख कार्य कोणते?
A) सागरी सीमांचे आणि राष्ट्रीय सागरी हितांचे संरक्षण B) जमिनीवरील शेतीचे व्यवस्थापन C) रेल्वे तिकिटांचे वितरण D) शालेय अभ्यासक्रम तयार करणे
२६. स्पर्धा परीक्षांसाठी चालू घडामोडींचा अभ्यास करताना काय करावे?
A) अधिकृत स्रोतांवरून माहिती पडताळावी B) प्रत्येक अफवेवर विश्वास ठेवावा C) तारखा तपासू नयेत D) उत्तरे न तपासता पाठ करावीत
२७. सुधारित कृषी वाण निवडताना कोणत्या बाबी महत्त्वाच्या असतात?
A) हवामान, माती आणि स्थानिक कृषी शिफारशी B) फक्त बियाण्याच्या पाकिटाचा रंग C) फक्त जाहिराती D) फक्त पॅकिंगचा आकार
२८. लॉजिस्टिक्सचा संबंध कशाशी आहे?
A) मालाची साठवणूक आणि वाहतूक व्यवस्थापन B) फक्त संगीत कार्यक्रम C) फक्त चित्रकला D) फक्त क्रीडा प्रशिक्षण
२९. ऐतिहासिक स्मारकांच्या संरक्षणाशी संबंधित भारतातील प्रमुख संस्था कोणती?
A) ASI B) RBI C) SEBI D) ISRO
३०. चालू घडामोडींच्या नियमित उजळणीचा मुख्य फायदा काय?
A) सामान्य ज्ञान आणि परीक्षेची तयारी सुधारण्यास मदत B) अभ्यासाची गरज संपते C) सर्व प्रश्नांची उत्तरे हमखास मिळतात D) अधिकृत माहिती तपासण्याची गरज राहत नाही
उत्तरतालिका
आधी स्वतः प्रश्न सोडवा. त्यानंतर उत्तरे तपासा.उत्तरतालिका लपवा
1. A
2. B
3. B
4. C
5. B
6. A
7. A
8. B
9. C
10. A
11. A
12. A
13. A
14. A
15. A
16. A
17. A
18. A
19. B
20. A
21. A
22. A
23. A
24. A
25. A
26. A
27. A
28. A
29. A
30. A
