11 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी या दिवसासाठी स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने अनेक महत्त्वाच्या घटना घडल्या. भारतात आगामी BRICS शिखर परिषदेसाठी जागतिक नेत्यांचे आगमन सुरू झाले असून, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन आणि इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियन यांच्याशी स्वतंत्र द्विपक्षीय चर्चा केली. भारताच्या परराष्ट्र धोरणाच्या दृष्टीने या भेटींना विशेष महत्त्व आहे.
याशिवाय मध्यपूर्वेतील संघर्षामुळे जागतिक ऊर्जा आणि समुद्री वाहतुकीच्या सुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. भारतासाठी सुरक्षित समुद्री मार्ग, व्यापार आणि भारतीय खलाशांचे संरक्षण हे महत्त्वाचे मुद्दे ठरले.
1. भारतात 18वी BRICS शिखर परिषद
11 सप्टेंबरला नवी दिल्लीमध्ये BRICS शिखर परिषदेची तयारी अंतिम टप्प्यात पोहोचली. यंदा BRICSचे अध्यक्षपद भारताकडे असून, भारताच्या नेतृत्वाखाली या संघटनेच्या बैठकीकडे जगाचे लक्ष लागले आहे.
BRICSमध्ये आता 11 देशांचा समावेश असून, संघटनेचा आर्थिक आणि राजनैतिक प्रभाव पूर्वीपेक्षा मोठा झाला आहे. भारत या व्यासपीठाचा वापर विकसनशील देशांचे प्रश्न, आर्थिक सहकार्य, व्यापार, तंत्रज्ञान आणि जागतिक प्रशासन याबाबत चर्चा पुढे नेण्यासाठी करत आहे.
भारतासाठी या परिषदेचे आणखी एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे चीन, रशिया आणि इराणसारख्या महत्त्वाच्या देशांच्या नेत्यांशी एकाच व्यासपीठावर चर्चा करण्याची संधी.
2. नरेंद्र मोदी आणि व्लादिमीर पुतिन यांची भेट
11 सप्टेंबर रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्याशी नवी दिल्ली येथे द्विपक्षीय चर्चा केली.
या चर्चेत भारत-रशिया संबंधांमधील विविध क्षेत्रांचा आढावा घेण्यात आला. संरक्षण, ऊर्जा, व्यापार तसेच प्रादेशिक आणि आंतरराष्ट्रीय घडामोडी हे चर्चेचे प्रमुख विषय होते. रशिया हा भारताचा दीर्घकालीन संरक्षण आणि ऊर्जा भागीदार राहिला आहे.
रशिया-युक्रेन युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर भारताची भूमिका संवाद आणि मुत्सद्देगिरीवर आधारित राहिली आहे. त्यामुळे मोदी-पुतिन भेटीला आंतरराष्ट्रीय राजकारणाच्या दृष्टीनेही महत्त्व प्राप्त झाले.
3. मोदी–इराण राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियन यांची चर्चा
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियन यांच्याशीही द्विपक्षीय चर्चा केली.
मध्यपूर्वेतील वाढत्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर ही भेट अत्यंत महत्त्वाची ठरली. भारताने समुद्री मार्गांची सुरक्षितता, मुक्त नौवहन आणि खलाशांचे संरक्षण यावर भर दिला.
भारताच्या परराष्ट्र धोरणात इराणचे विशेष स्थान आहे. विशेषतः ऊर्जा, व्यापार आणि मध्य आशियाशी संपर्काच्या दृष्टीने इराण भारतासाठी महत्त्वाचा आहे.
4. समुद्री वाहतूक आणि ऊर्जा सुरक्षेचा प्रश्न
मध्यपूर्वेतील संघर्षामुळे आंतरराष्ट्रीय समुद्री व्यापारावर दबाव वाढत आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनी आणि इतर महत्त्वाच्या समुद्री मार्गांची सुरक्षितता जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे.
11 सप्टेंबरच्या घडामोडींमध्ये कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमती आणि समुद्री मार्गांवरील जोखीम विशेष चर्चेत होती. तेलाच्या किंमती वाढल्यास वाहतूक खर्च आणि महागाईवर परिणाम होऊ शकतो.
भारत हा मोठ्या प्रमाणावर कच्च्या तेलाची आयात करणारा देश असल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय तेलाच्या किमतीतील बदलांचा भारतीय अर्थव्यवस्थेवर परिणाम होऊ शकतो.
5. BRICSमध्ये डिजिटल पेमेंट सहकार्यावर भर
BRICS देशांमध्ये डिजिटल पेमेंट प्रणालींना परस्पर जोडण्याच्या प्रस्तावावरही चर्चा होत आहे.
सीमापार व्यवहार अधिक सुलभ करणे, स्थानिक चलनांमध्ये व्यवहार वाढवणे आणि आंतरराष्ट्रीय पेमेंटची कार्यक्षमता सुधारणे हा यामागील उद्देश आहे.
भारताचा UPI हा डिजिटल पेमेंट क्षेत्रातील महत्त्वाचा अनुभव BRICSमधील इतर देशांसाठी उपयुक्त ठरू शकतो. डिजिटल अर्थव्यवस्था आणि आर्थिक तंत्रज्ञान हे भविष्यात BRICS सहकार्याचे महत्त्वाचे क्षेत्र बनू शकते.
6. भारताच्या राष्ट्रीय HPV लसीकरण मोहिमेची महत्त्वाची कामगिरी
राष्ट्रीय HPV लसीकरण मोहिमेअंतर्गत भारताने 80 लाख लसींच्या मात्रांचा टप्पा पार केला.
ही मोहीम किशोरवयीन मुलींमध्ये HPV संसर्गामुळे होणाऱ्या आजारांपासून संरक्षण देण्याच्या उद्देशाने राबवली जात आहे. सरकारी आरोग्य केंद्रांमध्ये Gardasil-4 लसीचा वापर केला जात आहे.
स्पर्धा परीक्षांसाठी HPV – Human Papillomavirus, लसीकरणाचा उद्देश आणि संबंधित आरोग्य मोहिमेची माहिती महत्त्वाची आहे.
7. शेतकऱ्यांसाठी प्रधानमंत्री किसान मानधन योजना
11 सप्टेंबरच्या PIB आधारित माहितीनुसार प्रधानमंत्री किसान मानधन योजना (PM-KMY) शेतकऱ्यांना वृद्धापकाळात सामाजिक सुरक्षा देण्यासाठी महत्त्वाची योजना आहे.
ही योजना 2019 मध्ये सुरू करण्यात आली. योजनेअंतर्गत पात्र लघु आणि सीमांत शेतकऱ्यांना वयाची पात्रता पूर्ण केल्यानंतर दरमहा ₹3,000 पेन्शन देण्याची तरतूद आहे.
ग्रामीण अर्थव्यवस्था, शेतकरी कल्याण आणि सामाजिक सुरक्षा योजनांच्या अभ्यासासाठी ही योजना महत्त्वाची आहे.
8. महिलांच्या नेतृत्वासाठी Gender Samvaad
ग्रामीण विकास मंत्रालयाच्या माध्यमातून Gender Samvaad उपक्रमांतर्गत महिलांचे नेतृत्व आणि आर्थिक सक्षमीकरण यावर चर्चा झाली.
ग्रामीण महिलांचा स्वयं-सहायता गट, उपजीविका, आर्थिक स्वावलंबन आणि निर्णय प्रक्रियेतील सहभाग वाढवणे हे अशा उपक्रमांचे महत्त्वाचे उद्दिष्ट आहे. 11 सप्टेंबरच्या PIB माहितीनुसार सातव्या Gender Samvaadमध्ये मोठ्या संख्येने भागधारक सहभागी झाले.
9. बिहारमध्ये पूरस्थिती गंभीर
11 सप्टेंबरला बिहारमधील पूरस्थिती ही देखील महत्त्वाची राष्ट्रीय घडामोड ठरली. राज्यातील 15 जिल्ह्यांमधील सुमारे 46.88 लाख लोक पूरामुळे प्रभावित झाल्याचे वृत्त आहे.
भागलपूरमध्ये दोन ठिकाणी तटबंदी तुटल्याने परिस्थिती आणखी गंभीर झाली. प्रशासनाकडून मदत आणि सामुदायिक स्वयंपाकगृहांच्या माध्यमातून नागरिकांना मदत करण्यात येत आहे.
आपत्ती व्यवस्थापन, हवामान बदल आणि पूर नियंत्रणाच्या दृष्टीने ही घटना महत्त्वाची आहे.
10. क्रीडा क्षेत्रातील महत्त्वाची बातमी – हर्षित राणा बाहेर
भारतीय क्रिकेटपटू हर्षित राणा दुखापतीमुळे अफगाणिस्तानविरुद्धच्या आगामी T20 मालिकेत तसेच आशियाई क्रीडा स्पर्धेतील भारतीय संघातून बाहेर झाला.
त्याच्या जागी विदर्भाचा वेगवान गोलंदाज यश ठाकूर याचा समावेश करण्यात आला आहे.
दरम्यान, जसप्रीत बुमराह, वॉशिंग्टन सुंदर आणि नितीश कुमार रेड्डी यांना फिटनेस मंजुरी मिळाल्याची माहिती देण्यात आली.
11. BRICSच्या पार्श्वभूमीवर भारताचे राजनैतिक महत्त्व वाढले
यंदाची BRICS परिषद भारतासाठी केवळ आर्थिक परिषद नसून बहुपक्षीय मुत्सद्देगिरीची मोठी संधी आहे.
भारताचे रशिया, चीन, इराण तसेच इतर BRICS सदस्य देशांशी वेगवेगळे संबंध आहेत. त्यामुळे भारताला विविध देशांमध्ये समतोल राखत व्यापार, ऊर्जा, सुरक्षा आणि विकास यावर सहकार्य वाढवण्याची संधी मिळत आहे.
11 सप्टेंबरच्या घडामोडींमधून भारताची Strategic Autonomy आणि Multi-Alignment ही परराष्ट्र धोरणाची भूमिका स्पष्टपणे दिसून येते.
12. 11 सप्टेंबर 2026 – परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
स्पर्धा परीक्षेच्या दृष्टीने आजच्या दिवसातील खालील मुद्दे लक्षात ठेवा:
- BRICS शिखर परिषद – नवी दिल्ली
- BRICSचे अध्यक्षपद – भारत
- BRICS सदस्य – 11 देश
- नरेंद्र मोदी – व्लादिमीर पुतिन भेट
- नरेंद्र मोदी – मसूद पेझेश्कियन भेट
- समुद्री सुरक्षा आणि मुक्त नौवहन – महत्त्वाचा मुद्दा
- राष्ट्रीय HPV लसीकरण मोहिमेने 80 लाख मात्रांचा टप्पा
- प्रधानमंत्री किसान मानधन योजना – ₹3,000 मासिक पेन्शन
- बिहार पूरस्थिती – 15 जिल्हे प्रभावित
- हर्षित राणा – दुखापतीमुळे संघातून बाहेर
- यश ठाकूर – हर्षित राणाचा बदली खेळाडू
- बुमराह, वॉशिंग्टन सुंदर आणि नितीश कुमार रेड्डी – फिटनेस मंजूर
निष्कर्ष
11 सप्टेंबर 2026 हा भारताच्या परराष्ट्र धोरणाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा दिवस ठरला. नवी दिल्लीतील BRICS परिषदेच्या पार्श्वभूमीवर भारताने रशिया आणि इराणसोबत उच्चस्तरीय चर्चा केली. त्याचवेळी समुद्री सुरक्षा, ऊर्जा पुरवठा, डिजिटल पेमेंट, आरोग्य, शेतकरी कल्याण आणि क्रीडा क्षेत्रातील महत्त्वाच्या घडामोडीही चर्चेत राहिल्या.
11 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी – 30 MCQ
1. 2026 मध्ये BRICSचे अध्यक्षपद कोणत्या देशाकडे आहे?
A) चीन
B) भारत
C) रशिया
D) ब्राझील
उत्तर: B) भारत
2. 2026 मधील BRICS शिखर परिषद कुठे आयोजित करण्यात आली?
A) मुंबई
B) पुणे
C) नवी दिल्ली
D) बंगळुरू
उत्तर: C) नवी दिल्ली
3. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 11 सप्टेंबर 2026 रोजी कोणत्या देशाच्या राष्ट्राध्यक्षांची भेट घेतली?
A) रशिया
B) इराण
C) वरील दोन्ही
D) जपान
उत्तर: C) वरील दोन्ही
4. नरेंद्र मोदी यांनी रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष म्हणून कोणाची भेट घेतली?
A) दिमित्री मेदवेदेव
B) व्लादिमीर पुतिन
C) सर्गेई लावरोव्ह
D) मिखाईल मिशुस्तिन
उत्तर: B) व्लादिमीर पुतिन
5. इराणचे राष्ट्राध्यक्ष कोण आहेत?
A) इब्राहिम रईसी
B) हसन रूहानी
C) मसूद पेझेश्कियन
D) अली लारीजानी
उत्तर: C) मसूद पेझेश्कियन
6. मोदी–पुतिन चर्चेत खालीलपैकी कोणता मुद्दा महत्त्वाचा होता?
A) संरक्षण
B) ऊर्जा
C) व्यापार
D) वरील सर्व
उत्तर: D) वरील सर्व
7. भारत-इराण संबंधांच्या दृष्टीने कोणता मुद्दा विशेष महत्त्वाचा आहे?
A) समुद्री सुरक्षा
B) ऊर्जा
C) व्यापार
D) वरील सर्व
उत्तर: D) वरील सर्व
8. मध्यपूर्वेतील संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर कोणत्या बाबीवर भारताने भर दिला?
A) मुक्त नौवहन
B) समुद्री सुरक्षा
C) खलाशांचे संरक्षण
D) वरील सर्व
उत्तर: D) वरील सर्व
9. होर्मुझ सामुद्रधुनी कोणत्या कारणासाठी महत्त्वाची आहे?
A) आंतरराष्ट्रीय तेल वाहतूक
B) पर्यटन
C) कृषी
D) अवकाश संशोधन
उत्तर: A) आंतरराष्ट्रीय तेल वाहतूक
10. भारत मोठ्या प्रमाणावर कोणत्या वस्तूची आयात करतो?
A) कच्चे तेल
B) चहा
C) कापूस
D) तांदूळ
उत्तर: A) कच्चे तेल
11. BRICSमध्ये सध्या किती सदस्य देश आहेत?
A) 5
B) 8
C) 10
D) 11
उत्तर: D) 11
12. भारताच्या डिजिटल पेमेंट क्षेत्रातील प्रमुख प्रणाली कोणती?
A) UPI
B) NEFT
C) SWIFT
D) RTGS
उत्तर: A) UPI
13. BRICS देशांमध्ये कोणत्या क्षेत्रातील सहकार्य वाढवण्यावर भर दिला जात आहे?
A) डिजिटल पेमेंट
B) आर्थिक सहकार्य
C) व्यापार
D) वरील सर्व
उत्तर: D) वरील सर्व
14. HPV चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Human Papillomavirus
B) Human Prevention Virus
C) Health Papilloma Vaccine
D) Human Protection Vaccine
उत्तर: A) Human Papillomavirus
15. राष्ट्रीय HPV लसीकरण मोहिमेने कोणता टप्पा पार केला?
A) 50 लाख मात्रा
B) 60 लाख मात्रा
C) 80 लाख मात्रा
D) 1 कोटी मात्रा
उत्तर: C) 80 लाख मात्रा
16. HPV लसीकरणाचा प्रमुख उद्देश काय आहे?
A) HPV संसर्गापासून संरक्षण
B) मलेरियापासून संरक्षण
C) डेंग्यूपासून संरक्षण
D) क्षयरोगापासून संरक्षण
उत्तर: A) HPV संसर्गापासून संरक्षण
17. प्रधानमंत्री किसान मानधन योजना कोणासाठी आहे?
A) शेतकरी
B) विद्यार्थी
C) सरकारी कर्मचारी
D) उद्योजक
उत्तर: A) शेतकरी
18. प्रधानमंत्री किसान मानधन योजनेअंतर्गत पात्र लाभार्थ्यांना किती मासिक पेन्शन मिळते?
A) ₹1,000
B) ₹2,000
C) ₹3,000
D) ₹5,000
उत्तर: C) ₹3,000
19. प्रधानमंत्री किसान मानधन योजना कोणत्या वर्षी सुरू करण्यात आली?
A) 2017
B) 2018
C) 2019
D) 2020
उत्तर: C) 2019
20. Gender Samvaad हा उपक्रम मुख्यतः कशाशी संबंधित आहे?
A) महिला सक्षमीकरण
B) क्रीडा
C) संरक्षण
D) अंतराळ संशोधन
उत्तर: A) महिला सक्षमीकरण
21. Gender Samvaadमध्ये कोणत्या घटकाच्या नेतृत्वावर भर दिला जातो?
A) ग्रामीण महिला
B) खेळाडू
C) सैनिक
D) वैज्ञानिक
उत्तर: A) ग्रामीण महिला
22. 11 सप्टेंबर 2026 रोजी पूरस्थितीमुळे कोणते राज्य चर्चेत होते?
A) गुजरात
B) बिहार
C) महाराष्ट्र
D) पंजाब
उत्तर: B) बिहार
23. बिहारमधील पूरस्थितीमुळे किती जिल्हे प्रभावित झाल्याचे वृत्त होते?
A) 10
B) 12
C) 15
D) 20
उत्तर: C) 15
24. बिहारमधील पूरस्थितीमुळे अंदाजे किती लोक प्रभावित झाले?
A) 20 लाख
B) 30 लाख
C) 46.88 लाख
D) 60 लाख
उत्तर: C) 46.88 लाख
25. हर्षित राणा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
A) फुटबॉल
B) क्रिकेट
C) हॉकी
D) टेनिस
उत्तर: B) क्रिकेट
26. हर्षित राणा कोणत्या कारणामुळे आगामी मालिकेतून बाहेर झाला?
A) आजारपण
B) दुखापत
C) निवृत्ती
D) वैयक्तिक कारण
उत्तर: B) दुखापत
27. हर्षित राणाच्या जागी कोणत्या खेळाडूचा समावेश करण्यात आला?
A) यश ठाकूर
B) उमरान मलिक
C) प्रसिद्ध कृष्णा
D) अर्शदीप सिंह
उत्तर: A) यश ठाकूर
28. यश ठाकूर कोणत्या राज्याशी संबंधित आहे?
A) महाराष्ट्र
B) गुजरात
C) राजस्थान
D) पंजाब
उत्तर: A) महाराष्ट्र
29. खालीलपैकी कोणता देश BRICSचा सदस्य आहे?
A) भारत
B) रशिया
C) इराण
D) वरील सर्व
उत्तर: D) वरील सर्व
30. 11 सप्टेंबर 2026 च्या घडामोडींमध्ये भारतासाठी कोणता विषय विशेष महत्त्वाचा ठरला?
A) BRICS आणि परराष्ट्र धोरण
B) ऊर्जा सुरक्षा
C) समुद्री सुरक्षा
D) वरील सर्व
उत्तर: D) वरील सर्व