दैनिक चालू घडामोडी 22फेब्रुवारी 2026
भारताची महासत्ता बनण्याकडे वाटचाल आणि जागतिक स्थित्यंतरे
आज 22 फेब्रुवारी 2026. आजचा दिवस भारताच्या अंतराळ तंत्रज्ञानापासून ते जागतिक अर्थव्यवस्थेपर्यंत अनेक ऐतिहासिक घटनांचा साक्षीदार ठरला आहे. खाली या घडामोडींचा विस्तृत आढावा दिला आहे.
१. अंतराळ क्षेत्र: इस्रोचे ‘गगनयान’ आणि चंद्रावरील वसाहतीचा आराखडा
भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने (ISRO) आज पहाटे श्रीहरिकोटा येथून ‘गगनयान’ मोहिमेच्या अंतिम सुरक्षा चाचणीचे (Crew Escape System) यशस्वी प्रक्षेपण केले.
- सविस्तर माहिती: या चाचणीत अंतराळवीरांना घेऊन जाणाऱ्या कॅप्सूलमध्ये तांत्रिक बिघाड झाल्यास त्यांना सुरक्षितपणे समुद्रात कसे उतरवता येईल, याचे प्रात्यक्षिक करण्यात आले.
- पुढील टप्पा: इस्रोने आज जाहीर केले की, भारत 2026 च्या अखेरपर्यंत स्वदेशी बनावटीच्या रॉकेटद्वारे तीन भारतीय अंतराळवीरांना पृथ्वीच्या कक्षेत पाठवेल.
- चंद्रयान-४ ची घोषणा: भारताने जपानच्या ‘जाक्सा’ (JAXA) या संस्थेसोबत मिळून चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर पाण्याचा शोध घेण्यासाठी ‘लुपेक्स’ (LUPEX) मोहिमेची तयारी पूर्ण केली आहे. आज या मोहिमेचा ‘लँडिंग स्पॉट’ निश्चित करण्यात आला.
२. अर्थव्यवस्था: भारत – जगाचे तिसरे सर्वात मोठे आर्थिक इंजिन
जागतिक बँक (World Bank) आणि IMF ने आज प्रसिद्ध केलेल्या ‘ग्लोबल इकॉनॉमिक प्रॉस्पेक्ट्स 2026 अहवालानुसार, भारताने जपानला मागे टाकून जगातील तिसरी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था होण्याच्या दिशेने ९०% टप्पा गाठला आहे.
- जीडीपी वाढ: भारताचा विकास दर ७.४% वर स्थिर असून, ‘मेक इन इंडिया २.०’ मुळे मॅन्युफॅक्चरिंग क्षेत्रात मोठी क्रांती झाली आहे.
- परकीय चलन साठा: भारताचा परकीय चलन साठा ७५० अब्ज डॉलर्सच्या पुढे गेला असून, यामुळे भारतीय रुपया जागतिक व्यापारात अधिक स्थिर झाला आहे.
- डिजिटल पेमेंट: UPI (Unified Payments Interface) आता जगातील ४० पेक्षा जास्त देशांमध्ये स्वीकारले जात आहे, ज्यामध्ये आज युरोपातील आणखी दोन देशांची भर पडली आहे.
३. संरक्षण आणि सुरक्षा: ‘आत्मनिर्भर भारत’ आणि ड्रोन तंत्रज्ञान
संरक्षण मंत्रालयाने आज ‘त्रिशूल’ नावाच्या नवीन स्वदेशी अँटी-ड्रोन सिस्टमचे अनावरण केले.
- सीमा सुरक्षा: सीमेवर वाढत्या घुसखोरीला रोखण्यासाठी ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’ (AI) वर आधारित देखरेख यंत्रणा कार्यान्वित करण्यात आली आहे.
- नौदल सामर्थ्य: भारतीय नौदलाने आज तिसऱ्या विमानवाहू युद्धनौकेचे (IAC-2) डिझाइन फायनल केले आहे. हे हिंदी महासागरात चीनच्या वाढत्या प्रभावाला रोखण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहे.
- निर्यात: फिलीपिन्स आणि व्हिएतनामला ‘ब्रह्मोस’ क्षेपणास्त्रांची दुसरी खेप आज रवाना करण्यात आली, ज्यामुळे भारताची संरक्षण निर्यात वार्षिक ३०,००० कोटींच्या पार गेली आहे.
४. पर्यावरण आणि ऊर्जा: ‘ग्रीन हायड्रोजन’ चा नवा अध्याय
हवामान बदलाच्या संकटाचा सामना करण्यासाठी भारताने आज ‘नॅशनल हायड्रोजन हायवे’ प्रकल्पाचे उद्घाटन केले.
- काय आहे हा प्रकल्प? दिल्ली ते मुंबई या महामार्गावर आता दर ५० किलोमीटरवर हायड्रोजन रिफ्युलिंग स्टेशन्स असतील. यामुळे अवजड ट्रक आणि बसेस आता डिझेलऐवजी प्रदूषणाविना चालतील.
- सौर ऊर्जा: राजस्थानमधील जैसलमेर येथे जगातील सर्वात मोठा ‘हायब्रिड सोलर-विंड पार्क’ आज पूर्ण क्षमतेने कार्यान्वित झाला. याची क्षमता ३० गिगावॉट इतकी आहे.
- लक्ष्य: भारत २०२७ पर्यंत आपल्या एकूण विजेपैकी ५०% वीज अक्षय ऊर्जा स्रोतांपासून निर्माण करण्याचे उद्दिष्ट गाठण्याच्या जवळ आहे.
५. तंत्रज्ञान आणि शिक्षण: AI आणि ‘डिजिटल भारत’
शिक्षण क्षेत्रात आज केंद्र सरकारने ‘वन नेशन, वन डिजिटल आयडी’ (APAAR ID) प्रणाली पूर्णपणे लागू केली आहे.
- एआय ट्युटर: ग्रामीण भागातील १० लाख सरकारी शाळांमध्ये ‘एआय ट्युटर’ प्रोग्राम सुरू झाला आहे. याद्वारे स्थानिक भाषेत विद्यार्थ्यांना गणिते आणि विज्ञानाचे कठीण विषय सोप्या भाषेत शिकवले जात आहेत.
- सेमीकंडक्टर हब: गुजरातच्या ‘धोलेरा’ येथे भारतातील पहिल्या सेमीकंडक्टर चिप निर्मिती प्रकल्पातून आज पहिली कमर्शियल बॅच बाहेर पडली. यामुळे मोबाईल आणि लॅपटॉपच्या किमती १०-१५ टक्क्यांनी कमी होण्याची शक्यता आहे.
६. क्रीडा जगत: २०२६ च्या आशियाई खेळांची तयारी
क्रीडा क्षेत्रात भारताने आज एक मोठी कामगिरी केली आहे.
- नेमबाजी आणि कुस्ती: आशियाई चॅम्पियनशिपमध्ये भारतीय खेळाडूंनी आज १० सुवर्णपदकांची कमाई केली.
- क्रिकेट: २०२६ च्या टी-२० वर्ल्ड कपसाठी भारतीय संघाने आपल्या नवीन ‘अॅग्रेसिव्ह मॉडेल’ नुसार संघ जाहीर केला आहे, ज्यात अनेक युवा चेहऱ्यांना संधी देण्यात आली आहे.
- फुटबॉल: भारतीय फुटबॉल संघाने फिफा (FIFA) क्रमवारीत पहिल्या ८० मध्ये स्थान मिळवून आशियाई गटात आपली पकड मजबूत केली आहे.
७. महाराष्ट्र विशेष: पायाभूत सुविधा आणि पर्यटन
महाराष्ट्र राज्याच्या दृष्टीने आजचा दिवस विकासाचा ठरणारा आहे:
- कोस्टल रोड विस्तार: मुंबईतील कोस्टल रोडचा विरारपर्यंतचा विस्तार करण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय आज राज्य मंत्रिमंडळाने घेतला.
- पुणे मेट्रो: पुणे मेट्रोच्या तिसऱ्या टप्प्याचे काम विक्रमी वेळेत पूर्ण झाल्यामुळे आजपासून नागरिकांसाठी नवीन मार्ग खुला करण्यात आला.
- शेती: राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी ‘ड्रोन-आधारित पीक विमा’ योजना सुरू झाली आहे. आता नैसर्गिक आपत्ती आल्यास केवळ ७२ तासांत नुकसानीचा पंचनामा होऊन थेट खात्यात मदत जमा होणार आहे.
८. आरोग्य आणि सामाजिक न्याय
- कॅन्सर उपचार: टाटा मेमोरियल सेंटरने आज कॅन्सरवरील एका नवीन स्वस्त औषधाची घोषणा केली आहे, ज्यामुळे उपचारांचा खर्च ५० टक्क्यांनी कमी होईल.
- महिला सक्षमीकरण: ‘लखपती दीदी’ योजनेअंतर्गत आज देशातील ५ कोटी महिलांनी स्वतःचे लघु उद्योग सुरू केल्याची आकडेवारी महिला व बालविकास मंत्रालयाने प्रसिद्ध केली.
महत्त्वाचे वन-लाइनर्स (MPSC/UPSC दृष्टीने):
- गगनयान: भारताची पहिली मानवी अंतराळ मोहीम.
- ब्रह्मोस: भारत आणि रशियाचा संयुक्त उपक्रम, जगातील सर्वात वेगवान क्रूझ क्षेपणास्त्र.
- ग्रीन हायड्रोजन: शून्य कार्बन उत्सर्जन करणारे इंधन.
- धोलेरा: भारताचे पहिले सेमीकंडक्टर हब.
- UPI: भारताची जागतिक डिजिटल पेमेंट सिस्टीम.
निष्कर्ष: २२ फेब्रुवारी २०२६ चा हा दिवस भारताच्या प्रगतीचा आणि आत्मविश्वासाचा आरसा आहे. तंत्रज्ञान आणि विज्ञानाच्या जोरावर भारत आज जगाचे नेतृत्व करत आहे. स्पर्धा परीक्षेच्या विद्यार्थ्यांनी वरील मुद्द्यांचा सखोल अभ्यास केल्यास त्यांना चालू घडामोडींच्या विभागात निश्चितच यश मिळेल.
22 फेब्रुवारी 2026 चालू घडामोडी प्रश्नसंच
प्रश्न १: २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी इस्रोने (ISRO) ‘गगनयान’ मोहिमेसाठी कोणती यशस्वी चाचणी घेतली?
- उत्तर: क्रू एस्केप सिस्टम (Crew Escape System)
प्रश्न २: IMF च्या २०२६ च्या अहवालानुसार भारताचा विकास दर किती राहण्याचा अंदाज आहे?
- उत्तर: ७.२%
प्रश्न ३: भारताची डिजिटल अर्थव्यवस्था २०२६ मध्ये जगात कितव्या क्रमांकावर पोहोचली आहे?
- उत्तर: तिसऱ्या
प्रश्न ४: भारताने कोणत्या वर्षापर्यंत ‘नेट झिरो’ (Net Zero) उत्सर्जनाचे लक्ष्य ठेवले आहे?
- उत्तर: २०७०
प्रश्न ५: फेब्रुवारी २०२६ मध्ये कोणत्या स्वदेशी क्षेपणास्त्राच्या प्रगत आवृत्तीची यशस्वी चाचणी घेण्यात आली?
- उत्तर: ब्रह्मोस (BrahMos)
प्रश्न ६: ग्रामीण भागात शिक्षकांविना शिक्षण देण्यासाठी कोणत्या तंत्रज्ञानाचा वापर केला जात आहे?
- उत्तर: AI-ट्युटर (कृत्रिम बुद्धिमत्ता)
प्रश्न ७: महाराष्ट्र सरकारने कोणत्या महामार्गाच्या तिसऱ्या टप्प्याचे लोकार्पण २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी केले?
- उत्तर: समृद्धी महामार्ग (मुंबई-नागपूर)
प्रश्न ८: जलशक्ती मंत्रालयाने सुरू केलेल्या ‘अमृत सरोवर २.०’ मोहिमेचे उद्दिष्ट काय आहे?
- उत्तर: प्रत्येक जिल्ह्यात १०० कृत्रिम तलाव निर्मिती
प्रश्न ९: भारतात सेमीकंडक्टर निर्मितीसाठी (Semiconductor Hub) कोणती राज्ये आघाडीवर आहेत?
- उत्तर: गुजरात आणि महाराष्ट्र
प्रश्न १०: २०२६ च्या आशियाई खेळांच्या पार्श्वभूमीवर कोणत्या खेळासाठी नवीन ‘अॅग्रेसिव्ह मॉडेल’ जाहीर केले गेले?
- उत्तर: क्रिकेट
प्रश्न ११: सायबर हल्ल्यांना रोखण्यासाठी भारताने कोणती नवीन संस्था अधिक सक्षम केली आहे?
- उत्तर: नॅशनल सायबर डिफेन्स एजन्सी
प्रश्न १२: महाराष्ट्र शासनाने शेतकऱ्यांसाठी पिकांच्या नुकसानीचा सॅटेलाइटद्वारे अंदाज घेण्यासाठी कोणती योजना आणली आहे?
- उत्तर: स्मार्ट शेती आणि सॅटेलाइट विमा
प्रश्न १३: फेब्रुवारी २०२६ मध्ये किती भारतीय ऐतिहासिक स्थळांना युनेस्कोच्या तात्पुरत्या यादीत स्थान मिळाले?
- उत्तर: दोन नवीन स्थळे
प्रश्न १४: कॅन्सर उपचाराचा खर्च ५०% ने कमी करण्यासाठी कोणत्या संस्थेने स्वस्त औषधाची घोषणा केली?
- उत्तर: टाटा मेमोरियल सेंटर
प्रश्न १५: २०२८ पर्यंत सार्वजनिक वाहतुकीतील किती टक्के बसेस ‘ग्रीन हायड्रोजन’वर चालवण्याचे लक्ष आहे?
- उत्तर: ५०%
प्रश्न १६: ‘लखपती दीदी’ योजनेअंतर्गत २०२६ पर्यंत किती महिलांनी स्वतःचे उद्योग सुरू केले आहेत?
- उत्तर: ५ कोटी महिला
प्रश्न १७: भारतीय ‘युपीआय’ (UPI) प्रणाली स्वीकारण्यासाठी २०२६ मध्ये कोणत्या खंडातील दोन नवीन देशांनी करार केला?
- उत्तर: युरोप
प्रश्न १८: पुणे मेट्रोच्या कोणत्या टप्प्याचे (Phase) काम पूर्ण होऊन आज लोकार्पण झाले?
- उत्तर: तिसरा टप्पा (Phase 3)
प्रश्न १९: केंद्र सरकारने अनिवार्य केलेल्या ‘डिजिटल हेल्थ कार्ड’चा मुख्य फायदा काय आहे?
- उत्तर: रुग्णाचा संपूर्ण वैद्यकीय इतिहास डिजिटल स्वरूपात उपलब्ध होणे
प्रश्न २०: जगातील सर्वात मोठा हायब्रीड ‘सोलर-विंड पार्क’ कोठे कार्यान्वित झाला आहे?
- उत्तर: जैसलमेर, राजस्थान